Uzasadnienie
Burmistrz [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Burmistrzem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.K. w przedmiocie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu w/w wystąpienia Burmistrz [...] wskazał, że w dniu 22 marca 2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]ach wpłynęło pismo z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 21 marca 2023 r. przy którym przekazano wniosek M.K. o przyznanie jej zasiłku okresowego.
Z pisma Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wynikało wprawdzie, że M. K. jest osobą bezdomną, ponieważ miejsca jej fizycznego przebywania tj. miejscowości [...], ul. [...], Gmina [...], nie można było uznać jako jej miejsce zamieszkania – w rozumieniu art. 25 k.c. - gdyż nie została w tym przypadku spełniona przesłanka dotycząca woli, zamiaru stałego pobytu., tym niemniej – zdaniem organu wnioskującego – mimo, iż zainteresowana nie posiadała stałego zameldowania, jednak mieszkała w lokalu mieszkalnym. W przypadku M.K. nie można więc było uznać jej za osobę bezdomną, o której stanowi art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
Nadmieniono również, iż wprawdzie M. K. złożyła oświadczenie, iż jest osobą bezdomną, ale z wywiadu środowiskowego wynikało, że ma ona zaburzenia psychiczne, które bezpośrednio wpływają na podejmowane przez nią decyzje. O zamiarze stałego pobytu można zaś mówić wówczas, gdy występujące w danym przypadku okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej, dorosłej osoby. Całokształt zatem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazywał na to, że miejscem, w którym koncentrowały się czynności życiowe M. K. stanowiła miejscowość [...], Gmina [...]. Na terenie bowiem tej gminy zainteresowana dokonała rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], gdzie została objęta usługami aktywizacji zawodowej oraz również w [...] M.K. miała lekarza podstawowej opieki lekarskiej (Przychodnia Lekarza "[...]" w [...]).
Z uwagi na powyższe, Burmistrz [...], pomimo, że zainteresowana była ostatnio zameldowana na pobyt stały na terenie Gminy [...], wnosił o wskazanie Burmistrza Gminy [...] jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku M.K..
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się Burmistrz [...], który w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, wyjaśnił, że dnia 27 lutego 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek M.K. o udzielenie pomocy wraz z wywiadem środowiskowym, sporządzonym przez pracownika socjalnego z Centrum Neuropsychiatrii w [...]. Z wywiadu tego wynikało zaś, że wnioskodawczyni jest osobą bezdomną, jedynie czasowo przebywającą u swoich znajomych w [...] przy ulicy [...] (gmina [...]). Na moment przeprowadzania wywiadu strona była hospitalizowana w ww. Centrum. Po opuszczeniu przez M. K. ww. placówki ustalono, iż zainteresowana początkowo znowu przebywała u swoich znajomych w [...], którzy udzielali jej czasowego schronienia, ale planowała z początkiem kwietnia podjąć zatrudnienie w [...] (gmina [...]) i tam się osiedlić, albo wrócić do [...], gdzie pod adresem [...], ul. [...] miała ostatnie miejsce stałego zameldowania.
Nadmieniono bowiem przy tym, że jeszcze w dniu 15 lipca 2021 r. do Ośrodka w [...] wpłynął wniosek M. K. z prośbą o pomoc w zakupie biletu autobusowego ze [...] do [...] a - na tamten moment – strona twierdziła, iż od kliku dni przebywa na terenie gminy [...] u przypadkowo poznanej osoby, u której może pozostać maksymalnie przez 4 kolejne dni. Wcześniej natomiast przebywała w gminie [...]. Pracownik socjalny tut. Ośrodka, w telefonicznej rozmowie z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - K.M. ustalił zaś, że ww. nie miała wprawdzie możliwości zamieszkania pod adresem swojego ostatniego stałego zameldowania, miała jednak możliwość zamieszkania z ojcem tj. w miejscowości [...] przy ul. [...].
W związku z powyższym Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], decyzją administracyjną, przyznał ww. zasiłek celowy w wysokości 100 zł na zakup biletów do miejsca jej ostatniego zameldowania na pobyt stały a następnie – na zasadzie art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej – wystąpił w dniu 12 października 2021 r. do MOPS-u w [...] o zwrot poniesionych kosztów.
Ostatecznie jednak, jak podał Burmistrz [...], w dniu 5 kwietnia 2023 r. M. K. przesłała na adres Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] drogą e-mailową wiadomość, w której poinformowała Ośrodek o opuszczeniu swojego dotychczasowego miejsca pobytu w [...] z uwagi na wyjazd do Miasta [...] ([...], ul. [...]).
W związku z powyższym, zdaniem uczestniczącego w sporze organu, za właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku M. K. winien być uznany Burmistrz [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem [...] a Burmistrzem [...] był sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznawał się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku M.K. o przyznanie zasiłku okresowego.
Generalnie w tego rodzaju sprawie istotne znaczenie winna mieć treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako "u.p.s.") oraz z art. 25 k.c. Przepisy te przewidują bowiem, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 u.p.s.a), zaś miejsce zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.).
Z kolei w przypadku osoby bezdomnej, definicja legalna tego rodzaju osoby, która jest zawarta w art. 6 pkt 8 u.p.s., przewiduje, że tego rodzaju osobę uznaje się: osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkałą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Unormowanie zawarte zatem w art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich - odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, natomiast drugi - dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Analizując stanowiska obu organów występujących w niniejszym sporze należy stwierdzić, że zdaniem Burmistrza [...], M. K.. była osobą mającą miejsce zamieszkania na terenie Gminy [...], natomiast Burmistrz tej ostatniej Gminy uważał, że była ona osobą bezdomną. Dla orzeczenia, które w tym przypadku zostało wydane, rozstrzygające jednak znaczenie miała informacja, którą M. K. nadesłana drogą e-mailową w dniu 5 kwietnia 2023 r. na adres Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W wiadomości tej poinformowała ona bowiem w/w Ośrodek o opuszczeniu swojego dotychczasowego miejsca pobytu w [...] i wyjeździe do Miasta [...] ([...], ul. [...]). Treść tej informacji przesądza zatem, że ani Gmina [...]e ani Gmina [...] nie są gminami na terenie których zainteresowana ma swoje miejsce zamieszkania.
Z drugiej strony brak jest bliższych danych, które pozwalałyby ocenić, czy M. K. jest osobą bezdomną – w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. (a co przesądzałoby o właściwości w tym przypadku Burmistrza [...], gdyż [...]e były ostatnim miejscem zameldowania strony na pobyt stały). Podkreślić bowiem należy, że nieznany jest rodzaj pomieszczenia, w którym M. K. obecnie przebywa. Można jedynie domyślać się, że skoro w nadesłanej w dniu 5 kwietnia 2023 r. wiadomości podała jako swój adres: "[...], ul. [...]" to należałoby wnosić, iż pomieszczenie, znajdujące się pod tak określonym adresem, powinno spełniać warunki wymagane dla lokali mieszkalnych. W takim wypadku jednak zainteresowana nie mogła by być uznana za osobę bezdomną i należałoby ustalić jej aktualne miejsce zamieszkania, a które – jak wyżej wspomniano – znajdowałoby się poza granicami obu pozostających w sporze Gmin.
W zaistniałej zatem sytuacji, żaden z organów pozostających w sporze nie mógł zostać uznanym za właściwy do rozpatrzenia wniosku M. K. o przyznanie zasiłku okresowego a co skutkowało uznaniem, że wniosek złożony przez Burmistrza [...] podlegał oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.