Uzasadnienie
Pismem z [...] czerwca 2021 r., znak: [...], Prezydent Miasta L. (Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L.) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta R. (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R.) w sprawie wskazania organu właściwego w sprawie wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez A. K. W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta L. stwierdził, że decyzją z [...] września 2005 r., nr [...], zmienioną kolejnymi decyzjami, organ przyznał A. K. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności, od [...] września 2005 r. na czas nieokreślony. Następnie, [...] stycznia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie ("MOPR") w L. wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ("MOPS") w R. z [...] grudnia 2020 r. z którego wynika, że A. K. pobiera w ww. Ośrodku zasiłek pielęgnacyjny od [...] sierpnia 2012 r.
Zawiadomieniem z [...] marca 2021 r. Prezydent Miasta L. przekazał akta sprawy wnioskodawczyni do MOPS w R. celem rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, sprawy o zwrot nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, od [...] sierpnia 2018 r. do [...] października 2020 r.
Następnie zawiadomieniem z [...] maja 2021 r. Prezydent Miasta R. odesłał do MOPR w L. akta sprawy wnioskodawczyni, uznając brak właściwości Prezydenta Miasta R. do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia.
Prezydent Miasta L. z tym stanowiskiem się nie zgodził.
Organ wskazał na treść art. 20 ust. 2 oraz art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) i stwierdził, że decydujące znaczenie w niniejszym przypadku ma aktualne miejsce zamieszkania A. K. Zdaniem Prezydenta Miasta L. w niniejszej sprawie organem właściwym jest Prezydent Miasta R., ponieważ wnioskodawczyni faktycznie zamieszkuje w R. przy ul. [...] m. [...].
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pismem z [...] sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta R. wniósł o odrzucenie wniosku Prezydenta Miasta L. oraz o przyznanie mu kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych.
Prezydent Miasta R. przypomniał, że zawiadomieniem z [...] marca 2021 r. MOPR w L. przekazał akta sprawy do MOPS w R. celem wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego przez A. M. (obecnie K., z domu S.) zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wynikało z przesłanych do Ośrodka akt sprawy, wnioskodawczyni, na podstawie wydanej przez Prezydenta Miasta L. decyzji z [...] września 2005 r., nr [...], miała przyznany zasiłek pielęgnacyjny od [...] września 2005 r. na okres ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które było wydane na stałe. Jak wynikało z tej decyzji adresem zamieszkania strony był adres [...]. Powyższa decyzja na skutek waloryzacji wysokości zasiłku pielęgnacyjnego została zmieniona decyzją z [...] sierpnia 2006 r., nr [...] oraz decyzją z [...] września 2018 r., nr [...]. W wyniku wszczętego postępowania, [...] stycznia 2021 r., MOPR w L. wydał z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzję z [...] lutego 2021 r., nr [...], którą uchylił decyzję z [...] września 2005 r., nr [...], zmienioną decyzją z [...] sierpnia 2006 r., nr [...] oraz decyzją z [...] września 2018 r., nr [...]. W wyniku uchylenia przez Prezydenta Miasta L. własnej decyzji z 2005 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Ośrodek Pomocy Rodzinie wystąpił do MOPS w R. o rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni w zakresie świadczenia nienależnie pobranego z tytułu wypłacanego przez Ośrodek w L. do [...] października 2020 r. zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wskazał organ, stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Organ podniósł, że według aktualnej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, organem właściwym dla wszystkich spraw enumeratywnie wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne. Dotyczy to również decyzji w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych.
Skoro Prezydent Miasta L., ze względu na miejsce zamieszkania strony we wrześniu 2005 r., przyznał, jako organ właściwy, świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie decyzji z [...] września 2005 r., następnie zmienionej decyzją z [...] sierpnia 2006 r. oraz decyzją z [...] września 2018 r. i wypłacał to świadczenie do [...] października 2020 r., to zgodnie z powyższą linią orzeczniczą zmiana miejsca zamieszkania strony po dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego nie wyłącza jego właściwości co do orzekania i wydania decyzji w przedmiocie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, a tym samym wydania decyzji w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego z tego tytułu.
Prezydent Miasta R. nie był więc właściwy do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego wnioskodawczyni przez Prezydenta Miasta L. wskazanymi wcześniej decyzjami.
Prezydent wskazał również, że z uwagi na treść art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 22 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Prezydentem Miasta L. a Prezydentem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez A. K. Kwestie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (a więc także zasiłku pielęgnacyjnego) reguluje art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej "u.ś.r."). Ponieważ przepis ten nie określa organu właściwego w tych sprawach, dla jego określenia należy odnieść się do art. 3 pkt 11 u.ś.r. Zgodnie z nim, ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Jak wskazuje art. 2 pkt 2 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie opiekuńcze, jest jednym z rodzajów świadczenia rodzinnego.
Wobec tego, osoba, która nienależnie pobrała świadczenie, jest osobą otrzymującą świadczenie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I OW 194/15, LEX nr 2160350). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 20 ust. 1 u.ś.r. zadania w zakresie świadczeń rodzinnych są realizowane przez organ właściwy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.
Bez wątpienia pozostające w sporze organy mają siedziby w różnych województwach: Miasto L. leży w województwie [...], a Miasto R. – w [...]. Mając zatem na uwadze, że miasta, których organy pozostają w sporze wchodzą w skład różnych województw, oraz że sprawa, której dotyczy przedmiotowy spór, należy do zadań gminy z zakresu administracji rządowej, stwierdzić trzeba, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest – zgodnie z treścią art. 22 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – minister właściwy do spraw administracji publicznej. Obecnie organem właściwym do spraw administracji publicznej jest, na podstawie art. 6 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1893 ze zm.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Z tych powodów, w świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
W związku z powyższym wniosek Prezydenta Miasta L. skierowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Skoro w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podlegał odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.