Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.R. o przyznanie pomocy w zakresie pokrycia kosztów pobytu w Interwencyjnym Domu [...].
Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
K.R. wnioskiem z dnia 19 marca 2013 r. - za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o pomoc w pokryciu kosztów jej pobytu w Interwencyjnym Domu [...]. Jednocześnie oświadczyła, że chce przebywać na terenie miasta [...].
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przy piśmie z dnia 4 kwietnia 2013 r. przekazał powyższy wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wskazując, że K.R. jest osobą bezdomną, a zatem do rozpatrzenia żądania miejscowo właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawczyni.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wnioskiem dnia [...] kwietnia 2013 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia podania K.R.. Stwierdził przy tym, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z konkubentem w lokalu mieszkalnym znajdującym się w Interwencyjnym Domu [...], który wynajmowany i opłacany jest przez Stowarzyszenie [...]. Jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W ocenie Kierownika GOPS w [...] okoliczności powyższe wskazują, że K.R. nie można uznać za osobę bezdomną, gdyż za taką można uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowaną na pobyt stały. K.R. zamieszkuje natomiast w lokalu mieszkalnym spełniającym wszystkie wymogi, o których mowa w ustawie o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a ponadto w [...] przebywa z zamiarem stałego pobytu. Skoro K.R. zamieszkuje w [...] i tam koncentruje się jej życie, to właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], stwierdził, że K.R. jest osobą bezdomną, która od listopada 2012 r. przebywa w Interwencyjnym Domu w [...]. Placówka ta prowadzona jest przez Stowarzyszenie [...], które w tej formie udziela schronienia osobom bezdomnym. Pobyt w Interwencyjnym Domu [...] należy traktować jako pobyt w schronisku lub noclegowni, z uwagi na wyłącznie przejściowy, krótkotrwały charakter udostępniania pomieszczeń. Miejsce w Interwencyjnym Domu [...] z założenia ma umożliwić przeczekanie do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Mimo że K.R. poczyniła kroki zmierzające do usamodzielnienia się, tj. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], to w ocenie organu nadal pozostaje osobą bezdomną, bowiem jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Z tych względów właściwość miejscową gminy należy ustalić w oparciu o art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli według ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawczyni. Skoro ostatnim miejscem jej zameldowania była Gmina [...], to organem właściwym do rozpoznania wniosku K.R. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest Wójt Gminy [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), spory o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W myśl art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...], albowiem oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku K.R. o pomoc w zakresie pokrycia kosztów pobytu w Interwencyjnym Domu [...].
Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). W ust. 1 art. 101 ustawy ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.
W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej, wskazując w art. 6 pkt 8, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast dotyczy sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość konieczne jest ustalenie czy miejsce pobytu K.R. jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a tym samym czy K. R., można czy też nie można uznać za osobę bezdomną.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie ubiegająca się o przyznanie pomocy korzysta ze wsparcia udzielanego osobom bezdomnym w postaci zamieszkiwania w Interwencyjnym Domu [...] prowadzonym przez Stowarzyszenie [...]. Przyznanie miejsca w schronisku, noclegowni, czy w innych miejscach do tego przeznaczonych, z założenia ma umożliwić przetrwanie w godnych warunkach do czasu, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Nawet, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, to pobyt we wspomnianych miejscach nie traci charakteru czasowego.
Stwierdzić zatem należy, że lokal, w którym przebywa K.R. nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż z założenia przeznaczony jest on do krótkotrwałego pobytu osób. W związku z powyższym i biorąc pod uwagę fakt, że K.R. obecnie nie jest nigdzie zameldowana, to spełnia przesłanki do uznania ją za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W sprawie bezspornym jest, że ostatnim miejscem zameldowania K.R. na pobyt stały była miejscowość Adamów, gmina [...]. Dlatego organem właściwym do rozpatrzenia wniosku K.R. o przyznanie pomocy w zakresie pokrycia kosztów pobytu w Interwencyjnym Domu [...] jest Wójt Gminy [...].
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.