Uzasadnienie
Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków A.S. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego (na zakup artykułów higienicznych, obuwia i odzieży) oraz zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu w/w wystąpienia Burmistrz Miasta [...] wskazał, że przebywający aktualnie w schronisku dla osób bezdomnych w [...] A.S. zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej, w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego. W związku z powyższym, pismem z dnia 9 lutego 2023 r., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej [...] - na podstawie art. 19 i 65 k.p.a. - przekazał rzeczone wnioski Miejskiemu Ośrodkowi Społecznemu w [...] (Burmistrzowi Miasta [...]) jako organowi właściwemu do ich rozpoznania. Ostatnim bowiem miejscem stałego zameldowania wnioskodawcy był adres: ul. [...], [...] (art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społeczne).
Zdaniem jednak organu wnioskującego, wprawdzie istotnie A. S. aktualnie przebywał w schronisku dla bezdomnych, to jednak jego miejscem stałego pobytu była [...]. Zerwany bowiem został jego związek z gminą ostatniego stałego zameldowania.
Wyjaśniono w tym miejscu, że A. S. opuścił Gminę [...] będąc jeszcze małoletnim, wraz z rodzicami i od tego czasu nigdy nie powrócił do w/w Gminy. Swoje centrum życiowe skoncentrował najpierw w [...],[...], następnie w [...], na terenie którego to miasta był nawet przez określony czas zameldowany na pobyt czasowy. Ostatecznie przeniósł się do [...] w której także aktywizował się zawodowo (wykonywał tu różne prace w oparciu o umowy zlecenia)
W rezultacie, zdaniem organu wnioskującego, o właściwości miejscowej organu, który miałby rozpoznawać przedmiotowe wnioski A. S., winno więc przesądzać miejsce zamieszkiwania zainteresowanego, ocenianie według Kodeksu cywilnego, a nie zaś jej ostatnie miejsce stałego zameldowania, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się Prezydent [...], który w odpowiedzi na wniosek wyjaśnił, że A. S. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w dniu 17 stycznia 2023 r. o przyznanie świadczeń w formie zasiłku celowego (na zakup artykułów higienicznych, obuwia i odzieży) oraz o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zaś w dniu 27 stycznia 2023 r. wniósł o przyznanie świadczenia w formie zasiłku okresowego.
W sprawie z wniosku z dnia 17 stycznia 2023 r. o potwierdzenie prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, uczestniczący w sporze organ uznał swoją właściwość w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i wydał decyzję z w dniu 16 lutego 2023 r. wydał decyzję nr [...].
Ponadto wobec ww. toczyło się także postępowanie o przyznanie świadczenia w formie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych, w którym OPS [...] także uznał swą właściwość ze względu na szczególne okoliczności występujące w sprawie i – biorąc pod uwagę miejsce pobytu zainteresowanego - wydał decyzję pozytywną.
Natomiast wnioski A. S. o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego zostały przekazane Burmistrzowi Miasta [...] przy piśmie z dnia 9 lutego 2023 r. nr [...], gdyż nie dotyczyły one przypadków szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie ani też nie były to sprawy niecierpiące zwłoki. A. S. był bowiem objęty pomocą w formie innych świadczeń i w miejscu schronienia miał także zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb w zakresie wystarczającym na oczekiwanie na przyznanie pomocy w formie świadczeń pieniężnych.
Podkreślono zatem, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji i rodzinnego wywiadu środowiskowego wynikało, iż A. S., mający 38 lat, wprawdzie od kilku lat przebywał w [...], ale z powodu braku środków finansowych na wynajęcie lokalu mieszkalnego, był osobą bezdomną. Przebywał zatem w schronisku dla osób bezdomnych, znajdującym się w [...] przy ul. [...]. Z mocy więc art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpoznania jego wniosków był więc Burmistrz Miasta [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosków A. S. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego (na zakup artykułów higienicznych, obuwia i odzieży) oraz zasiłku okresowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma przy tym treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej - właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że A. S. ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...] przy ul. [...]. Wprawdzie na terenie [...] nie przebywał od wielu lat bo, będąc jeszcze małoletnim, wyprowadził się wraz z rodzicami z tej miejscowości, ale nie posiadał jednak innego zameldowania na pobyt stały. Po opuszczeniu [...] przebywał początkowo w [...],[...] i [...]. Ostatecznie miejscem jego pobytu stała się od kilku lat [...]. Na terenie tego miasta nie miał jednak ani stałego zameldowania, ani też nie mieszkał w żadnym lokalu mieszkalnym. Przebywał w schronisku dla bezdomnych, znajdującym się w [...]przy ul. [...]. Tego rodzaju placówka niewątpliwie zaś nie mogła być traktowana jako lokalny mieszkalny, gdyż jej celem nie było zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych a jedynie zapewnienie osobom bezdomnym pomocy doraźnej.
W związku z tym A.S. musiał być uznany za osobę bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. – gdyż, jak wyżej wspomniano, nie mieszkał w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiadał stałego zameldowania.
Dodać też trzeba, że nie miał w tym przypadku zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., bowiem zainteresowany miał potwierdzone prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych a pobyt w schronisku zapewniał mu niezbędną pomoc. Nadto – jak trafnie podkreślił uczestnik postępowania – jako bezdomny mógł na terenie [...] korzystać z magazynów odzieży, zlokalizowanych przy ul. [...] w schronisku dla bezdomnych mężczyzn.
W tej zatem sytuacji, mając na uwadze, iż ostatnim miejscem zameldowania A.S. na pobyt stały była Gmina [...], zgodnie z art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłków celowego i okresowego Burmistrz Miasta [...].
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.