Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2018 r. Wójt Gminy G. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego pomiędzy nim a Wojewodą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. W. z dnia 28 września 2017 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W stanie sprawy, w dniu 28 września 2017 r. S. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią H. S. Wniosek został przekazany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej [...] pismem z dnia 20 listopada 2017 r. z uwagi na zamieszkanie i aktywność zawodowa w Holandii męża S. W., M. W. Zawiadomieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. Marszałek Województwa [...] uznał się niewłaściwym rzeczowo i zwrócił wniosek Wójtowi Gminy [...], wskazując że w rozpoznawanej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mają one zastosowanie w odniesieniu do świadczeń rodzinnych na dzieci, w przypadku gdy członek rodziny podlega ustawodawstwu jednego z państw Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii. S. W. ubiega się tymczasem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią.
Stwierdzając brak swojej właściwości w sprawie, Wójt Gminy G. wskazał na przepis art. 23a i art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś konkludując uznał, że "w przypadku koordynacji sprawę rozpatruje do 31.12.2017 roku marszałek województwa, a od 01.01.2018 r. wojewoda dlatego też spór który zaistniał przed 01.01.2018 roku pomiędzy Wójtem Gminy G. a Marszałkiem Województwa [...] jest w obecnym stanie prawnym sporem pomiędzy wojewodą a wójtem".
W odpowiedzi na wniosek Wojewoda [...] wskazał, że w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 16 i art. 23a ust. 1 i 2) M. W. nie jest członkiem rodziny H. S.– babci żony, S. W. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w rozumieniu rozporządzenia nr 884/2004, może być on traktowany jako rodzina babci swojej żony, a więc nie spełnia warunków przewidzianych w art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym właściwym organem do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w powyższym przepisie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy, wydawanym w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie zaistniał negatywny spór kompetencyjny, bowiem zarówno Wójt Gminy G., jak i Wojewoda [...] uznali się za niewłaściwi w sprawie rozpatrzenia wniosku S. W. z dnia 28 września 2017 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad H. S. (babcia).
Zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.): Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy).
Zgodnie z art. 23 ust. 1 ww. ustawy: Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1 (art. 23 ust. 2). W przypadku natomiast, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (art. 23a ust. 1).
Pojęcie rodziny zostało z kolei zdefiniowane w art. 3 pkt 16 i oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy mąż osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia przebywa poza granicami Rzeczypospolitej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to słusznie Wójt przekazał dokumentację Marszałkowi Województwa. Ten w następstwie ustalenia, że przepisy o koordynacji nie znajdują zastosowania zasadnie jednak wniosek ten zwrócił Wójtowi. Należy podkreślić, że stosownie do art. 23 a ust. 1-7 ustawy o świadczeniach rodzinnych to marszałek województwa (w obecnym stanie prawnym wojewoda) jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 166, 1). Artykuł 23 a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, że wojewoda ustala czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W przypadku ustalenia, że przepisy te nie mają zastosowania to stosownie do art. 23 a ust. 7 tej ustawy przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Dopiero zatem ustalenie przez wojewodę, a w poprzednim stanie prawnym przez marszałka, że w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. Nie oznacza to oczywiście, że na tle tych przepisów nie może dojść do sporu kompetencyjnego, tym niemniej należy mieć na względzie, że w pierwszej kolejności to jeden z organów jest uprawniony ustawowo do zbadania czy w grę będą wchodzić regulacje z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Celem tych przepisów jest bowiem jedynie wyeliminowanie kolizji norm, czyli wyeliminowanie sytuacji gdy jedna osoba (rodzina) pobiera świadczenia z dwóch systemów zabezpieczenia lub z racji przebywania w innym państwie jest ich pozbawiona.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy o koordynacji, albowiem zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie, jak i osoba na którą ma być ono przyznane przebywają w Polsce, a jednocześnie mąż wnioskodawczyni z racji tego, że nie jest rodziną dla osoby wymagającej opieki nie może ubiegać się ani o specjalny zasiłek opiekuńczy w systemie prawa polskiego, ani też o takie same lub podobne świadczenie w systemie państwa na terenie którego mieszka i pracuje, gdyż nie jest jej rodziną (por. art. 1 "i" ww. rozporządzenia).
Tym samym właściwym w sprawie - zgodnie z ogólnymi zasadami - jest Wójt Gminy G., do którego złożono wniosek o przyznanie zasiłku zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4, art. 15 § 2 i art. 64 § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.