Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zebrzydowicach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Zebrzydowice, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Wójtem Gminy Ułęż w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. M. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym sprawy:
Kierownik GOPS w Zebrzydowicach podał, że w dniu 4 marca 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zebrzydowicach wpłynął wniosek B. M. – przekazany przez Prezydenta Miasta Wodzisławia Śląskiego – o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniej A. B. z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania w/w. We wniosku strona złożyła dyspozycję wypłaty świadczenia w kasie ośrodka.
W wyniku analizy dokumentacji GOPS w Zebrzydowicach ustalił, że wniosek strony przekazany przez MOPS w Wodzisławiu Śląskim należy uzupełnić o postanowienie Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim dotyczące umieszczenia małoletniej A. B. w pieczy zastępczej. Dokumentacja została uzupełniona o brakujący dokument. Podano, że w dniu 26 marca 2019, r. Wójt Gminy Zebrzydowice ponownie wezwał B. M. do osobistego stawiennictwa celem złożenia wyjaśnień mających wpływ na ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla A. B. Podano, że z akt sprawy wynika, iż B. M. od marca 2019 zamieszkuje na terenie gminy Ułęż pod adresem [...], [...] Ułęż. W związku z powyższym w dniu 3 kwietnia 2010 r., Wójt Gminy Zebrzydowice przekazał wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla A. B. celem rozpatrzenia do organu właściwego ze względu na aktualne miejsce zamieszkania, tj. do gminy Ułęż.
Wskazano, że w dniu 9 maja 2019 r., do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zebrzydowicach wpłynął przekazany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ułężu wniosek B. M. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniej A. B. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ułężu uargumentował zwrot dokumentacji tym, iż Wójt Gminy Ułęż nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku za okres od stycznia 2019 r. do marca 2019 r. Ponadto Wójt Gminy Ułęż zauważył, iż B. M. zamieszkała w miesiącu marcu 2019 r. na terenie Gminy Ułęż. Organ ten poinformował ponadto, iż w miesiącu kwietniu 2019 r. B. M. złożyła w GOPS w Ułężu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na córkę A. B. Zdaniem Wójta Gminy Zebrzydowice organem właściwym do wydania decyzji dotyczącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniej A. B. jest Wójt Gminy Ułęż – jako organ właściwy względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się. Wskazano, że w okresie od stycznia 2019 r. do maja 2019 r. B. M. wraz z córką kilkukrotnie zmieniała adres zamieszkania. Zarówno Prezydentowi Miasta Wodzisławia Śląskiego, jak również Wójtowi Gminy Zebrzydowice nie udało się skompletować wniosku i wydać decyzji w sprawie, wobec czego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla A. B. przekazywany był celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową do organu właściwego. Strona jako formę wypłaty j wybrała wypłatę w kasie. Podano, że wnioskodawczyni aktualnie zamieszkuje w znacznej odległości od Gminy Zebrzydowice, wobec czego trudno było by jej pobrać przyznane świadczenie w kasie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Zebrzydowicach. Wskazano, że w aktach sprawy brak jest informacji dotyczącej rozstrzygnięcia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla A. B. złożonego w kwietniu 2019r. w Gminie Ułęż, co w oparciu o art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych również komplikuje sprawę.
W odpowiedzi na wniosek, Wójt Gminy Ułęż wniósł o wskazanie jako organu właściwego do rozpoznania w/w sprawy Wójta Gminy Zebrzydowice.
W uzasadnieniu organ podał, że strona nie stawiła się w urzędzie celem złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących wniosku, a awizowane pisma zwrócono do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zebrzydowicach. Podano, że w wyniku czynności wykonanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Zebrzydowicach ustalono, iż B. M. zamieszkiwała na terenie Gminy Zebrzydowice od 19 lutego 2019 r. do 21 marca 2019 r., a do 27 maja 2019 r. zamieszkiwała na terenie Gminy Ułęż. Obecnie mieszka na terenie Gminy Firlej.
Wskazano, że świadczenia przyznane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczeniami wnioskowymi, zgodnie z art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podano, że B. M. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ułężu dnia 25 kwietnia 2019 r. Organ podkreślił, że ustawodawca jasno określił w art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych w definicji organu właściwego, że jest to wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
Zatem – w ocenie Wójta Gminy Ułęż – organem właściwym do rozpatrzenia wniosku B. M. za okres od stycznia do marca 2019 r. jest Wójt Gminy Zebrzydowice.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy Zebrzydowice a Wójtem Gminy Ułęż jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku B. M. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniej A. B. Wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 2 w/w ustawy, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1.
Stosownie zaś do art. 3 pkt 11 powołanej wyżej ustawy organem właściwym do wydania decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, co wynika z utrwalonego orzecznictwa. Przepis art. 25 K.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W powyższy sposób ustala się jednak miejsce zamieszkania osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast w przypadku osób małoletnich lub całkowicie ubezwłasnowolnionych, o miejscu zamieszkania przesądza miejsce zamieszkania ich opiekuna prawnego. Skoro tak, to należy przyjąć, że do rozpoznania wniosku osoby małoletniej o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (świadczenia rodzinnego) organem właściwym jest organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego.
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt, opiekun prawny małoletniej A. B. – matka B. M. – często zmieniała miejsce zamieszkania. Do dnia 21 marca 2019 r. miejscem takim była Gmina Zebrzydowice. Z pisma z dnia 28 marca 2019 r. wynika, że jest to Gmina Ułęż, ul. [...], [...] Ułęż – schronisko dla osób bezdomnych. Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2019 r. B. M. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gminie Ułęż o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jako swój adres wskazując właśnie ul. [...]. Natomiast w piśmie z dnia 7 czerwca 2019 r. podała, że od dnia 27 maja 2019 r. mieszka w [...] (Gmina Firlej) u pana M. S. i nie planuje powrotu do schroniska w P. W piśmie z dnia 19 czerwca 2019r. skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w Firleju B. M. wnosi o przekazanie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na córkę A. B. za miesiące kwiecień i maj na wskazany rachunek bankowy.
Uznać zatem należy, że obecnie to w Gminie Firlej B. M. ześrodkowała swoje interesy życiowe.
Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy oraz brzmienie powołanego przepisu art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznać należy, że ze względu na kolejną zmianę miejsca zamieszkania B. M. na Gminę Firlej, spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Zebrzydowice, a Wójtem Gminy Ułąż przestał istnieć. Z uwagi więc na to, że miejsce zamieszkania B. M. nie znajduje się obecnie na terenie żadnego z organów pozostających w sporze, złożony przez Wójta Gminy Zebrzydowice wniosek należało oddalić.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 151 i art. 64 § 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.