Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. wnioskiem z dnia 23 maja 2016 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosków D. P. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego.
Wnioskami z dnia 7 kwietnia 2016 r. D. P. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie mu zasiłku celowego oraz okresowego. We wnioskach wskazał, że w dniu 5 kwietnia 2016 r. opuścił Areszt Śledczy w [...]. Ponadto jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a rodzina nie jest w stanie mu pomóc. Zaznaczył przy tym, że obecnie zamieszkuje u brata w K., natomiast wcześniej był zameldowany na pobyt stały w R., skąd został wymeldowany w trybie administracyjnym.
GOPS w K. przy piśmie z dnia 12 kwietnia 2016 r. powyższe wnioski D. P. przekazał zgodnie z właściwością do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., wskazując, że zainteresowany jest osobą bezdomną.
W uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu Prezydent Miasta R. podniósł, że D. P. nie jest osobą bezdomną. Nie obecnie nigdzie zameldowany na pobyt stały jednak, co wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, zamieszkuje w lokalu mieszkalnym brata i tam ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Zatem centrum aktywności życiowej D. P. obecnie koncentruje się na terenie gminy K. Oświadczenie zainteresowanego, że nie zamierza pozostać na stałe w gminie K. i chce stamtąd wyjechać w celu poszukiwania zatrudnienia, pozbawione jest znaczenia prawnego. Deklaracja ta wskazuje przyszłe ewentualne plany zainteresowanego, które niekoniecznie muszą być zrealizowane.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Kierownik GOPS w K., działający z upoważnienia Wójta Gminy K. podniósł, że D. P. po opuszczeniu Aresztu Śledczego przyjechał do brata mieszkającego w K. z zamiarem krótkotrwałego pobytu. W drugiej połowie maja 2016 r. opuścił teren gminy K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy K. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosków D. P. o przyznanie zasiłku okresowego i celowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej jako "u.p.s."), który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na użytek ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 150 ze zm., dalej ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że D. P. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w R. Został stamtąd jednak wymeldowany. Obecnie nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że D. P. prowadzi tułaczy tryb życia. Mieszkał w R., w W. i w innych miastach w Polsce. W kwietniu 2016 r. zamieszkał u brata w K., jednak od maja 2016 r. tam nie przebywa. Opuścił bowiem teren tej gminy. Powyższe okoliczności wskazują na to, że zachodzą przesłanki do uznania D. P. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro ostatnim miejscem zameldowania D. P. na pobyt stały był R., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosków o przyznanie mu zasiłku celowego i zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta R. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.