Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...], wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2017 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy [...]w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.C. o przyznanie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że miejscem zamieszkania J.C. są [...], ul. [...]2, gmina [...]. O tym, że skoncentrował on swoją aktywność życiową w gminie [...]świadczą m. in. następujące okoliczności: J.C. jest zameldowany na pobyt stały w [...]przy ul. [...], ale nie ma możliwości powrotu do lokalu pod wskazanym adresem, w którym mieszka jego syn. W momencie przeprowadzania wywiadu był w trakcie hospitalizacji, po zakończeniu której został przewieziony do Schroniska dla Osób Bezdomnych w [...], ul. [...], gmina [...]prowadzonym przez stowarzyszenie "[...]", pobyt J.C. w Schronisku dla Osób Bezdomnych w [...]ma charakter wieloletni i dobrowolny, gdyż przebywał tam od kilku lat, opłacał swój pobyt z emerytury, kiedy pozwalało mu na to zdrowie opuszczał placówkę samowolnie prowadząc "włóczęgowski tryb życia", a po jakimś czasie wracał do schroniska, gdzie odbierał emeryturę za pośrednictwem poczty.
Zdaniem organu, materiał dowodowy wskazuje, że J.C. stale zamieszkuje w [...]gm. [...], które traktuje jako ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. Dlatego nie ma podstaw do zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu organu właściwego do rozpoznania wniosku J.C.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Wójt Gminy [...]wskazał, że J.C. jest osobą bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w [...], w którym jest zameldowany na pobyt stały, bowiem nie ma możliwości zamieszkania w nim. Fakt zameldowania J.C. w spółdzielczym lokalu w [...]nie oznacza możliwości zamieszkania w nim. Przy czym brak takiej możliwości nie wynika z woli wnioskodawcy lecz z przyczyn obiektywnych. J.C. nie ma dostępu do lokalu w [...], nie przebywa tam od lat. Należy także uwzględnić, iż zachodzi brak faktycznej możliwości zamieszkiwania w lokalu przez zainteresowanego na skutek jego stanu zdrowia. Zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo do przyznania świadczenia jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Na tej podstawie Wójt Gminy [...]stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta [...]a Wójtem Gminy [...]jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku J.C. o przyznanie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. - dalej jako "u.p.s."), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm. - dalej jako "ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego"), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie czy J.C. można uznać za osobę bezdomną.
W sprawie bezsporne jest, że J.C. nadal jest zameldowany na pobyt stały w [...]. W domu, w którym jest on zameldowany na pobyt stały mieszka jego syn. J.C. nie mieszka tam od lat. Nie może powrócić do domu rodzinnego z uwagi na konflikty rodzinne. Oznacza to, że nie ma możliwości powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały. Przebywa on w Ośrodku dla osób bezdomnych w [...], gmina [...]. Z informacji od pracowników Ośrodka wynika również, że od grudnia 2016 r. ze względu na stan zdrowia J.C. przebywał w różnych szpitalach na terenie gmin: [...]. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pomieszczenia takich placówek nie służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, a tym samym nie stanowią lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Jeżeli J.C. nie może powrócić do miejsca, gdzie jest zameldowany na pobyt stały oraz przebywa w ośrodku, który nie stanowi "lokalu mieszkalnego" we wskazanym znaczeniu, to zachodzą przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Miejscem zameldowania J.C. na pobyt stały jest [...], a zatem organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku jest Prezydent Miasta [...].
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.