Postanowienie NSA z 5 kwietnia 2023 r., I OW 113/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem Miasta J. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. D.

Sprawa

w sprawie pokrycia kosztów pobytu w schronisku postanawia: wskazać Prezydenta Miasta J. jako organ właściwy w sprawie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący
Sędzia NSA Elżbieta Kremer przewodniczący
Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Wnioskiem z 26 lipca 2022 r. Prezydent Miasta L. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta J. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. D. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w schronisku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zawiadomieniem z 30 czerwca 2022 r. MOPS w J. odesłał do MOPS w L. wniosek M. D. z 7 czerwca 2022 r. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w L. wraz z dokumentacją. W toku postępowania ustalono, że zainteresowany jest osobą bezdomną, nie posiada miejsca zamieszkania. Od ok. 7 lat przebywa w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn przy ul. [...] w L. Ostatnie zameldowanie na pobyt stały posiadał w J. przy ul. [...]. Jego dochodem jest zasiłek stały wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. W związku z powyższym Prezydent Miasta L. uznał, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.), w świetle którego w stosunku do osób bezdomnych właściwą miejscowo gminą do rozpatrzenia sprawy jest gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały, a zatem J. Zdaniem składającego wniosek organu, w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności udzielenia w trybie pilnym wnioskowanej pomocy, które uzasadniałyby zmianę właściwości organu udzielającego pomoc. W tym kontekście organ podniósł, że MOPS w J. wypłaca zainteresowanemu zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej. Ponadto sytuacja życiowa klienta od 7 lat nie uległa zmianie. Nie wystąpiły żadne nowe okoliczności zdrowotne ani osobiste, które można byłoby uznać za szczególnie uzasadniające do wskazania gminy L. jako właściwej miejscowo do udzielenia pomocy.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta J. podniósł, że wprawdzie ostatnim miejscem zameldowania M. D. na pobyt stały była J., jednakże jego centrum życiowe od wielu lat koncentruje się w L. i z tym miastem strona wiąże swoją przyszłość. Zainteresowany przebywał w schronisku dla osób bezdomnych w J. od maja 2010 r. do czerwca 2015 r., kiedy to został stamtąd wydalony z powodu łamania regulaminu schroniska. Wówczas przeniósł się do L. i uzyskał schronienie w tamtejszym schronisku dla osób bezdomnych, jednakże został tam umieszczony bez skierowania wydanego w formie decyzji administracyjnej. Taka decyzja nie została do tej pory wydana. Zainteresowany sam ponosił odpłatność za pobyt w tamtejszym schronisku. Z wniosku M. D. z 7 czerwca 2022 r., załączonej do niego dokumentacji medycznej oraz Kwestionariusza Rodzimiego Wywiadu Środowiskowego części IV z czerwca 2022 r. wynika, że w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w L. przebywa on od 7 lat, funkcjonuje w nim prawidłowo i chce w nim pozostać. Z ostatniego miejsca, gdzie był zameldowany na pobyt stały w J., został wymeldowany i nie ma możliwości powrotu. Pobyt w l. placówce daje mu poczucie bezpieczeństwa. W L. należy do wspólnoty chrześcijańskiej, w działalność której jest zaangażowany i gdzie ma przyjaciół. Stąd też zainteresowany jednoznacznie deklaruje chęć pozostania w L., gdzie obecnie od kilku lat znajduje się jego centrum życiowe. Strona na bieżąco korzysta w L. także z opieki zdrowotnej. W styczniu 2022 r. zainteresowany zawarł w MOPS w L. kontrakt socjalny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, MOPS w J. odesłał akta sprawy do MOPS w L., wskazując, iż nie jest właściwy miejscowo do wydania decyzji o udzieleniu schronienia w schronisku dla osób bezdomnych w L., nie negując jednak swojego obowiązku zwrotu kosztów za udzielenie tej pomocy stronie w miejscu pobytu. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż strona wnosząca podanie jest osobą bezdomną, co sugerowałoby, że w zakresie ustalenia organu właściwego miejscowo do załatwienia sprawy zastosowanie znajduje przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. Prowadziłoby to jednak do nieuzasadnionego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. Skoro niekwestionowanym miejscem pobytu zainteresowanego i jego centrum życiowym jest Miasto L., a brak jest obecnie jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony w jego sytuacji osobistej (art. 101 ust. 3 u.p.s.) przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych jest organ gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o to świadczenie, a więc Prezydent Miasta L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem Miasta J. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku M. D. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w L..

Punktem wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie są przepisy art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 101 ust. 1 tej ustawy, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednocześnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. wynika, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 3 u.p.s. stanowi zaś, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 172 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że M. D. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Takie ustalenia potwierdzają oba organy pozostające w sporze. Bezspornym ponadto jest, że zainteresowany ostatnio był zameldowany na pobyt stały w J. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na treść art. 101 ust. 2 u.p.s., właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego jest Prezydent Miasta J. W przypadku osób bezdomnych ustalenie właściwości miejscowej organu odbywa się bowiem na podstawie przyjętej fikcji prawnej, polegającej na tym, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł przy tym podstaw do ustalenia właściwości miejscowej organu w niniejszej sprawie na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Sąd uwzględnił, że udzielanie świadczeń w miejscu pobytu powinno mieć charakter wyjątkowy. Z okoliczności sprawy nie wynika aby ubiegający się o pomoc znajdował się w sytuacji niecierpiącej zwłoki, a także brak jest podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony jego sytuacją osobistą. Należy podkreślić, że zainteresowany od 7 lat zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w L. i nie wystąpiły żadne nowe okoliczności zdrowotne ani osobiste, które uzasadniałyby natychmiastowe uregulowanie jego sytuacji w zakresie pobytu w ww. schronisku, w tym przede wszystkim w kontekście odpłatności za udzielane schronienie, przez gminę miejsca pobytu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.