Uzasadnienie
Pismem z 25 maja 2016 r. Starosta Tarnowski wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jaki zaistniał pomiędzy nim i Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnianie małoletniego J. B., który jest wychowankiem Placówki Opiekuńczo Wychowawczej "[...]" w R., a obecnie przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Krakowie w związku z zastosowaniem wobec niego tymczasowego środka wychowawczego.
Organ wskazał, że małoletni J. B. przebywający aktualnie w pieczy zastępczej na terenie powiatu tarnowskiego przed pierwszym umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwał w Krakowie przy ul. D.. Przebywał w różnych jednostkach opiekuńczo – wychowawczych i rodzinach zastępczych, a na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 17 lipca 2015 r. został umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Krakowie, gdzie nadal przebywa. Postanowienie o umieszczeniu w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego z dnia 2 sierpnia 2012 r. nie zostało uchylone i J. B. jest w dalszym ciągu wychowankiem Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej "[...]" w R..
Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wydatki na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Wnioskujący organ stwierdził, iż w przypadku małoletniego J. B. jest to Gmina Miasta Krakowa, o czym świadczy oświadczenie matki biologicznej małoletniego B. G, określające miejsce zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa, wnosząc o wskazanie, Powiatu Tarnowskiego jako właściwego do ponoszenia kosztów określonych we wniosku wskazywał, iż zarówno na gruncie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jak i ustawy o pomocy społecznej ustawodawca przyznał osobom opuszczającym pieczę zastępczą lub też instytucje wymienione w art. 88 ustawy o pomocy społecznej prawo do otrzymania pomocy na usamodzielnienie. Organ powołał się na zmieniony ustawą z dnia 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw przepis art. 140 ust. 3 nowelizowanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku, gdy osoba usamodzielniana otrzymuje pomoc dla osób usamodzielnianych w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej pomoc, o której mowa w ust. 1, nie przysługuje.
Ponadto tą samą ustawą dodano w art. 88 ustawy o pomocy społecznej ust. 8, który stanowi, iż w przypadku, gdy osoba usamodzielniana otrzymuje pomoc dla osób usamodzielnianych w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pomoc o której mowa w ust. 1 nie przysługuje.
W sytuacji gdy osoba usamodzielniania opuszcza równocześnie młodzieżowy ośrodek wychowawczy i placówkę opiekuńczo-wychowawczą, a postanowienie o umieszczeniu w pieczy zastępczej nie zostało uchylone, powinna być jednak usamodzielniania na podstawie ustawy o pomocy społecznej, gdyż na skutek osiągnięcia pełnoletniości postanowienie sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej traci moc, i sąd nie może już rozstrzygać o sytuacji osoby pełnoletniej, natomiast nadal możliwe jest podejmowanie względem takiej osoby do ukończenia przez nią 21 lat środków o charakterze wychowawczym.
Zdaniem Prezydenta Miasta Krakowa w okolicznościach niniejszej sprawy, przy ustalaniu powiatu właściwego do wyznaczenia opiekuna usamodzielniania, akceptacji indywidualnego programu usamodzielniania oraz ponoszenia wydatków na kontynuowanie nauki i usamodzielnianie należy stosować się do przepisu art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki, o której mowa w art. 88 ust.
1. Skoro małoletni J. B. przed umieszczeniem w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym dla Chłopców w Krakowie zamieszkiwał na terenie Powiatu Tarnowskiego, to powiatem właściwym, zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest ten właśnie powiat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej p.p.s.a.) właściwym w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny.
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Zaistniały w niniejszej sprawie spór jest sporem negatywnym, gdyż żaden z organów jednostek samorządu terytorialnego nie uznał swej właściwości do ponoszenia wydatków na kontynuowanie nauki i usamodzielnianie małoletniego J. B. Organy te nie mają wspólnego organu wyższego stopnia.
Należy podzielić stanowisko wnioskującego o rozstrzygniecie sporu o właściwość Starosty Tarnowskiego, iż w sytuacji, gdy małoletni objęty jest pieczą zastępczą w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2016r. nr 575) to pomoc w jego usamodzielnianiu powinna odbywać się na zasadach określonych w tej właśnie ustawie. Wynika to wprost z jej przepisu art. 140 ust. 1 pkt 1 zgodnie z którym osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu przyznaje się pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie, zagospodarowanie. Kolejne regulacje zawarte w przepisach art. 140 – 153 ustawy szczegółowo regulują warunki i tryb udzielania pomocy.
Art. 191 ust. 1 pkt 3 ustawy stanowi zaś, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie.
Powyższe regulacje mają charakter szczególny w stosunku do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016r. Nr 630 ze zm.) i wykluczają możliwość ich zastosowania w stosunku do osób objętych pieczą zastępczą do momentu osiągniecia pełnoletności i pozostających w tym momencie w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.
Znaczenie przepisu art. 140 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej sprowadza się do zapobiegania podwojeniu uprawnień do pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie, gdyby z jakiegokolwiek powodu usamodzielniany otrzymał stosowną pomoc na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Nie wynika z akt sprawy, by sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Skoro zatem J. B. pozostaje objęty pieczą zastępczą na podstawie orzeczenia właściwego sądu, zaś przed objęciem go tą pieczą bezspornie zamieszkiwał w Krakowie, to zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej to Miasto Kraków pozostaje zobowiązane do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy w kontynuowaniu przez niego nauki i usamodzielnienie.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art.4 i art. 15 §1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. jak w sentencji postanowienia.