Uzasadnienie
P.o. Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego tj. Prezydentem Miasta B.-B., a Prezydentem Miasta T. w sprawie skierowania S. P. do domu pomocy społecznej i wskazanie Prezydenta Miasta T. jako organu właściwego do wydania decyzji w tej sprawie.
W motywach tego wniosku wskazano, że postanowieniem, wydanym na podstawie art. 65 § l KPA, Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w T. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta T. nr Z S.B. 0717.1-125 6/2007 z dnia 27.08.2007 r. wniosek S. P. o umieszczenie w domu pomocy społecznej wraz z wywiadem środowiskowym został przekazany do Wnioskodawcy celem dalszego załatwienia. Z takim rozstrzygnięciem nie można się zgodzić z następujących powodów: Wnioskodawca uważa, iż przekazanie sprawy nastąpiło z obrazą art. 59 § l w związku z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm) oraz art. 25 k.c. Zgodnie z ww. przepisami właściwą miejscowo gminą do załatwienia wniosku jest gmina miejsca zamieszkania zainteresowanego w dniu jego kierowania do domu pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania". Należy zatem odnieść się tej kwestii do art. 25 kodeksu cywilnego, który za miejsce zamieszkania osoby fizycznej uznaje miejscowość w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Z nadesłanego do Wnioskodawcy wywiadu środowiskowego oraz z dołączonych do niego zaświadczeń, oświadczeń zainteresowanego i dokumentów wynika, iż zainteresowany wskazał jako miejsce swego zamieszkania miasto T. W mieście tym fizycznie przebywa od grudnia 2006 r. i chce nadal przebywać wnioskując o umieszczenie go w domu pomocy społecznej w T., zatem wykazuje również wolę stałego pobytu w T.. Ponadto pracownik socjalny przeprowadzający wywiad z zainteresowanym wskazał, iż "zlikwidował" on mieszkanie w B.-B. należące do zasobów komunalnych. ZUS w T. uznał się za właściwy miejscowo do wydania zainteresowanemu decyzji o przyznaniu emerytury, czemu dał wyraz w decyzji z dnia 5.01.2007 r. Zainteresowany jest osobą w podeszłym wieku (76 lat), chorą, wymagającą fachowej opieki z uwagi na stan zdrowia. Z córkami nie utrzymuje kontaktu z uwagi na konflikt rodzinny, a do T. przyjechał na zaproszenie syna, który deklarował mu pomoc. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji z miejscem jego poprzedniego zamieszkania w B.-B. nie łączą go już żadne więzy, w tym także rodzinne. Poza tym sam zainteresowany wyraził wolę pozostania na terenie miasta T. wnosząc o umieszczenie go w domu pomocy społecznej T. Zatem faktycznym miejscem jego zamieszkania na dzień składania wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest miasto T., gdzie są obecnie ześrodkowane wszelkie potrzeby życiowe zainteresowanego oraz gdzie zamierza przebywać na stałe. Przebywanie w T. ma cechy założenia tam ośrodka swoich spraw osobistych i majątkowych (otrzymywanie emerytury z ZUS w T., leczenie się, złożenie wniosku o zameldowanie w T.). Wszystkie te okoliczności faktyczne czynią przebywanie S. P. w mieście T. miejscem jego zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Konsekwencją tego jest uznanie, iż organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku z dnia 4.07.2007 r. jest organ właściwy w T. Poza tym Wnioskodawca nie zgadza się na traktowanie zainteresowanego jako osoby bezdomnej w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, ponieważ mieszka on aktualnie w mieszkaniu syna, a jedynym powodem odmowy stałego zameldowania jest ciążący na zajmowanym przez syna lokalu wyrok eksmisyjny. Zdaniem Wnioskodawcy art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje zastosowania w sprawie.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wniesiono o wskazanie Prezydenta Miasta B.-B. jako organu właściwego do wydania decyzji w sprawie skierowania S. P. do domu pomocy społecznej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Z informacji uzyskanej z Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej w T. wynika, iż w stosunku do A. P. - syna u którego zamieszkał S. P., w dniu 17.10.2000 r. zapadł wyrok eksmisyjny, bez prawa do lokalu socjalnego. Ponadto zainteresowany jest nadal zameldowany na stałe w B.-B., tymczasem w T. nie ma zameldowania nawet czasowego. W tej sytuacji, Prezydent Miasta B.-B. w sposób nieprawidłowy ocenił "zamiar" S. P. i przebywanie na terenie miasta T. Brak tytułu prawnego do lokalu, nawet gdy inne okoliczności przemawiają za "zamieszkiwaniem" na terenie T., powoduje, że Prezydent Miasta B. - B. naruszył zasadę swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Z tych też względów, skoro S. P. jest nadal mieszkańcem miasta B. -B. i nie może zostać uznanym za mieszkańca T. (pomimo przebywania na jego terenie), Prezydent Miasta B.-B. jest organem właściwym do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu odpłatności w stosunku do zainteresowanego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spór o właściwość powstaje w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji organów. Spór taki można określić jako obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej, co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej.
W przedmiotowej sprawie powstał spór negatywny o właściwość pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej o to, który jest właściwy do rozpoznania i załatwienia wniosku S. P. o umieszczenie go w domu pomocy społecznej, ponieważ oba organy uznały się za niewłaściwe w sprawie.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle w/w przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Przy czym jednocześnie zauważyć należy, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Z unormowania tego płynie wniosek, że zamieszkiwanie jest pewnym stanem faktycznym, a nie prawnym.
Zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy ponad wszelką wątpliwość wskazuje na to, że S. P. zamieszkuje w T. w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w T. Lokal ten, co jest także niesporne, jest lokalem, w którym bez tytułu prawnego syn zainteresowanego oraz jego konkubina. Zamieszkiwanie w tym lokalu przez S. P. bez tytułu prawnego i bez posiadania stałego zameldowania w nim, nie czyni z niego osoby bezdomnej. Pojęcie osoby bezdomnej wyjaśnione zostało w przepisie art. 6 pkt 8 cytowanej wyżej ustawy o pomocy społecznej i oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkałą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy zawiera dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu służącym do zaspakajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokalu będącym pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki i jednocześnie nieposiadającą stałego zameldowania, zaś drugi odnosi się do sytuacji, kiedy osoba taka nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, a posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Każdy z tych stanów faktycznych musi występować kumulatywnie.
W rozpoznawanej sprawie żaden z opisanych wyżej przypadków nie zachodzi kumulatywnie, albowiem S. P. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, który odpowiada rozumieniu lokalu przyjętego przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatora, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 31 poz. 266 ze zm.), a to, że nie jest w nim na stałe zameldowany nie czyni go bezdomnym w rozumieniu wskazanej wyżej normy ustawy o pomocy społecznej. Dlatego też przepis art. 101 ust. 2 cytowanej ustawy o pomocy społecznej nie może mieć w tej sprawie zastosowania.
Jednocześnie brak tytułu prawnego do konkretnego lokalu nie stanowi również przeszkody dla zainteresowanego, aby zamiarem stałego pobytu objął miejscowość, w której aktualnie przebywa, czyli w tym przypadku T. W przedmiotowej sprawie świadczeniem z pomocy społecznej, o które ubiega się S. P. jest umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W okolicznościach tej sprawy wskazać należy, iż skoro właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie jak wyżej wskazano jest T., to właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku S. P. z dnia 4 lipca 2007 r. jest Prezydent Miasta T. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.