Uzasadnienie
Burmistrz [...] wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, zaistniałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku P. W. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego.
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu według właściwości.
Jak wynika z ww. wniosku, w dniu 14 września 2020 r. P. W. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z wnioskiem o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Zawiadomieniem z dnia 8 października 2020 r., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej [...], uznając się za organ niewłaściwy do załatwienia wniosku, przekazał w/w wniosek Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...].
Nie zgadzając się z tym stanowiskiem, organ wnioskujący podniósł, że P. W. nie posiada adresu zameldowania (na okres stały i czasowy), a swoją aktywność życiową skoncentrował na terenie [...]. W tym mieście realizuje swoje podstawowe czynności życiowe a jest związany z [...] od ponad 15 lat. W [...] strona podejmowała zatrudnienie w okresie od 18.09. do 30.11.2019 r. P. W. rejestrował się ponadto w biurze pracy na terenie [...] i w sierpniu 2017 r. wynajmował w [...] mieszkanie. Ukończył również w [...] terapię dla osób uzależnionych. Terapia ta dała przy tym pozytywne rezultaty bowiem pracownik socjalny w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym podał, że zainteresowany ma plany na przyszłość by przebywając w [...], zachowywać abstynecję, znaleźć zatrudnienie i żyć uczciwie. P. W. nie ma więc zamiaru powrócić do [...] (nie złożył też wniosku o przydział lokalu socjalnego).
Tym samym – zdaniem organu wnioskującego – skoro zainteresowany utracił związek z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, który miał w [...], to organem właściwym w niniejszej sprawie był Prezydent [...], stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wnosił o wskazanie Burmistrza [...] jako organu właściwego w sprawie.
Uczestnik postępowania wyjaśnił, że zgodnie z ustaleniami, dokonanymi w toku przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego, P. W. nie zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym - w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów – bo obecnie przebywa w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w [...] przy ul. [...], prowadzonym przez [...]. Nie posiada on też, ani nie posiadał w przeszłości, zameldowania na terenie [...]. Z tych powodów P. W. winien być uznany za osobę bezdomną, co uzasadnianiało wskazanie organu do rozpoznania jego wniosku w oparciu o treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem [...] a Prezydentem [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku P. W. o przyznanie zasiłku celowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje, art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że P. W. ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...], ul. [...]Obecnie nie posiada adresu zameldowania. Miejscem pobytu P. W. jest natomiast [...], gdzie przebywa w schronisku dla bezdomnych mężczyzn przy ul. [...]prowadzonym przez [...]. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pomieszczenia w takim schronisku nie są lokalami mieszkalnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Schroniska, noclegownie nie stanowią bowiem "lokalu mieszkalnego", o jakim mowa w powołanej ustawie. Skoro zatem P. W. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, przyjąć należy, że jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s.
Z konstrukcji art. 101 u.p.s. wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej nie ma znaczenia miejsce zamieszkania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
W tej sytuacji, skoro ostatnim miejscem zameldowania P. W. na pobyt stały była Gmina [...], to - zgodnie z art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s. - organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie zasiłku celowego jest Burmistrz [...].
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.