Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy Narol, wnioskiem z dnia 5 czerwca 2015 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wskazanie Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza jako organu właściwego w sprawie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...]z późniejszymi zmianami przyznającej B.P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 maja 2006 r. na stałe i wypłaty K.P. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia uchwalenia wyżej wymienione decyzji.
W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że wskazaną wyżej decyzją przyznany został kuratorowi ubezwłasnowolnionego K.P. zasiłek pielęgnacyjny na stałe od dnia 1 maja 2006 r. Od dnia 16 grudnia 2013 r. opiekunem K.P. jest J.N. zamieszkała w Narolu. Nowy opiekun dnia 20 stycznia 2014 r. złożył w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej (dalej MGOPS) w Narolu wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla K.P. Wobec powyższego MGOPS w Narolu zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodku Pomocy Społecznej (dalej MOPS) w Dąbrowie Górniczej o uchylenie wymienionej wyżej decyzji. W odpowiedzi organ poinformował, że w dniu [...] czerwca 2013 r. została wydana decyzja wstrzymująca wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2013 r. i w konsekwencji brak jest podstaw do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnica z dnia [...] czerwca 2013 r. Pismem z dnia 2 lipca 2014 r. MOPS w Dąbrowie Górniczej przekazał akta sprawy do MGOPS w Narolu w związku ze zmianą opiekuna prawnego, który mieszka w gminie Narol.
Ponadto Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza w odpowiedzi na szereg pism i wniosków nowego opiekuna prawnego informował, że do rozstrzygnięcia wniosku w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. wraz z późniejszymi zmianami, przyznającej prawo do zasiłku, organem właściwym jest Burmistrz Miasta i Gminy Narol. Ze stanowiskiem tym wnioskujący organ nie zgadza się. Ponieważ w obrocie prawnym w dalszym ciągu pozostaje decyzja Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 2006 r. to uzasadnionym, zdaniem Burmistrza Miasta i Gminy Narol, jest wskazanie organu właściwego do jej uchylenia.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane K.P., nie zaś jego opiekunowi prawnemu. Zdaniem tego organu, zmiana osoby opiekuna oraz zmiana miejsca zamieszkania osoby opiekuna, nie jest okolicznością która ma jakikolwiek wpływ na prawo K.P. do należnych mu świadczeń. Podkreślił także, że zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114, dalej u.ś.r.) uchylenie lub zmiana decyzji możliwa jest jedynie w razie zmiany sytuacji od której zależy prawo do świadczeń, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Zgodnie zaś z art. 23 ust. 2 u.ś.r. wniosek o przyznanie świadczeń składa się do organu właściwego według miejsca zamieszkania opiekuna prawnego.
Zatem w niniejszej sprawie, zdaniem Prezydenta, organem właściwym jest organ właściwy według miejsca zamieszkania opiekuna prawnego tj. Burmistrz Miasta i Gminy Narol. Ponadto, stosownie do art. 50 ust. 2 u.ś.r., w przypadku gdy zmiana podmiotu realizującego świadczenia rodzinne następuje wskutek zmiany w sytuacji osoby otrzymującej świadczenie rodzinne, w szczególności gdy wiąże się ze zmianą miejsca zatrudnienia lub przejściem na emeryturę, rentę, uposażenie rodzinne lub rentę rodzinną, realizację świadczeń rodzinnych przejmuje organ właściwy. Prezydent uznał więc, że Burmistrz Miasta i Gminy Narol jest organem właściwym zarówno do wypłaty świadczenia, jak i do rozstrzygnięcia wniosku o uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. na podstawie art. 32 u.ś.r.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.)). W przypadku sporów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 22 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: k.p.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spór w przypadku, gdy brak jest wspólnego dla tych jednostek organu wyższego stopnia. Przez spór o właściwość należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość między Burmistrzem Miasta i Gminy Narol a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza. Żaden bowiem z organów znajdujących się w sporze nie chce uznać się za rzeczowo właściwy do rozpoznania sprawy o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 2006 r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na stałe od dnia 1 maja 2006 r. oraz za właściwy do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia uchylenia wyżej wymienionej decyzji.
Odnosząc się do pierwszej części wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Narol w przedmiocie zmiany wymienionej wyżej decyzji wyjaśnić należy, że stosownie do art. 32 u.ś.r. organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Zatem organ właściwy jest uprawniony, w określonych przez cytowany przepis okolicznościach, do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych. Organem właściwym w rozumienie u.ś.r., zgodnie z art. 3 pkt 11 tej ustawy, jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. W niniejszej sprawie zasiłek pielęgnacyjny przysługuje K.P., jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej szesnastego roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stosownie do art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.
Wskazać należy, że K.P. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem prawnym od dnia 16 grudnia 2013 r. jest J.N., co potwierdza zaświadczenie Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt III Op 18/97. Ponieważ cytowana ustawa nie wyjaśnia w żaden sposób jak należy rozumieć pojęcie "miejsca zamieszkania" to niezbędnym jest zastosowanie w tym zakresie przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm., dalej K.c.). Jako miejsce zamieszkania osoby fizycznej K.c. rozumie miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 K.c.).
Dodatkowo ustawa określa także miejsce zamieszkania osób znajdujących się w sytuacjach szczególnych. W art. 27 K.c., który ma zastosowanie w sytuacji ustanowienia opiekuna dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, wskazano że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Ponieważ w niniejszej sprawie opiekunem prawnym uprawnionego do zasiłku pielęgnacyjnego K.P., ustanowiona została J.N., to stosownie do powołanych przepisów miejscem zamieszkania uprawnionego jest miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego. Aktualny opiekun uprawnionego zamieszkuje w Narolu.
Zatem, od momentu ustanowienia nowego opiekuna prawnego, organem właściwym w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego K.P. jest burmistrz właściwy ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego osoby otrzymującej świadczenie rodzinne, czyli Burmistrz Miasta i Gminy Narol. Jednocześnie podkreślić należy, że orzekając w sprawie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z dnia [...] czerwca 2006 r. organ właściwy, Burmistrz Miasta i Gminy Narol, zobowiązany będzie do merytorycznego zbadania czy w sprawie faktycznie wystąpiły okoliczności o których mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r., uprawniające organ do uchylenia lub zmiany tej decyzji.
Ponadto organ rozważy także to czy przedmiotowa decyzja nie wygasła na skutek okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 4 i 5 u.ś.r., na którą to przesłankę wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w postanowieniu z dnia [...] października 2015 r. nr [...] dotyczącym odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego.
Odnosząc się zaś do wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Narol o wskazanie organu właściwego do dokonania wypłaty K.P. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. wniosek w tym zakresie należy odrzucić. Przedmiotem wniosku w tym zakresie nie jest bowiem spór o właściwość, gdyż nie dotyczy on sprawy o charakterze administracyjnym. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że spór ma miejsce w takiej sytuacji prawnej, gdy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia przez organ administracji publicznej określonej sprawy administracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II OW 79/05).
Ponadto spory o właściwość między organami wymienionymi w art. 4 p.p.s.a. należy wiązać z prawnymi formami działania administracji, poddanymi kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne (A. Kabat, Komentarz do art. 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 40/2015). Celem złożonego we wskazanej części wniosku nie jest, bowiem potrzeba rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny, który z organów jest właściwy do załatwienia sprawy administracyjnej tj. do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, ale która z gmin zobowiązana jest do poniesienia wydatków związanych z przyznanym już świadczeniem i którą z nich obciążają finansowe konsekwencje związane z realizacją decyzji. Rozstrzygnięcie tego sporu nie należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zatem wniosek w tej części uznać należy za niedopuszczalny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji oraz na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim sentencji.