Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach, działający z upoważnienia Wójta Gminy Michałowice wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Michałowice a Prezydentem Miasta Ruda Śląska w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. B. o przedłużenie skierowania oraz ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i częściowe zwolnienie go z ich ponoszenia.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że R. B. obecnie zamieszkuje w domu pomocy społecznej w Krakowie. Do ośrodka tego został skierowany, na okres 12 miesięcy, na podstawie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rudzie Śląskiej z dnia 29 grudnia 2015 r. Podczas pobytu zainteresowanego w domu pomocy społecznej Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt III RNs 478/16/S ustanowił opiekę prawną dla całkowicie ubezwłasnowolnionego R. B. w osobie J. B., zamieszkałej w P., gmina Michałowice. Opiekun prawny R. B., w związku z wygaśnięciem decyzji kierującej zainteresowanego do domu pomocy społecznej, podaniami z dnia 16 i 21 grudnia 2016 r. oraz z dnia 27 marca 2017 r. i z dnia 18 maja 2017 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rudzie Śląskiej o wydanie decyzji w sprawie przedłużenia pobytu oraz ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i częściowe zwolnienie z ich ponoszenia.
MOPS w Rudzie Śląskiej przy pismach z dnia 2 marca 2017 r. i 3 kwietnia 2017 r. powyższe wnioski przekazał według właściwości do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach, wskazując, że o miejscu zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej, stosownie do art. 27 Kodeksu cywilnego przesądza miejsce zamieszkania rodzica lub opiekuna. Skoro opiekun prawny R. B. ma miejsce zamieszkania w gminie Michałowice, to organem właściwym do rozpatrzenia wniosków jest Wójt Gminy Michałowice.
We wniosku o rozstrzygnięcie sporu Kierownik GOPS w Michałowicach podniósł ponadto, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. - dalej jako "u.p.s.") w sposób wyczerpujący wskazuje organy właściwe miejscowo do wydania decyzji z zakresu pomocy społecznej. W sytuacji kiedy występuje konieczność wydania ponownej decyzji dla osoby znajdującej się w domu pomocy społecznej, zastosowanie ma art. 101 ust. 6 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Gmina Michałowice stanowi miejsce zamieszkania dla opiekuna prawnego R. B. Sam zainteresowany bowiem zamieszkuje w domu pomocy społecznej w Krakowie, a poprzednim miejscem jego zamieszkania była Ruda Śląska. Zdaniem Kierownika GOPS w Michałowicach w sprawie nie ma zastosowania art. 27 k.c.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor MOPS w Rudzie Śląskiej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ruda Śląska, stwierdził, że podania opiekuna prawnego R. B. powinny być rozpatrzone przez GOPS w Michałowicach. R. B. jest osobą ubezwłasnowolnioną. Stosownie zatem do treści art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Z tych też względów do wydania decyzji o skierowaniu podopiecznego do domu pomocy społecznej oraz ustaleniu opłat za pobyt w takiej placówce, organem właściwym jest organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, tj. Wójt Gminy Michałowice.
Pismem z dnia 18 września 2017 r. Dyrektor MOPS w Rudzie Śląskiej poinformował Naczelny Sąd Administracyjny, że w dniu 7 sierpnia 2017 r. R. B. zmarł. Jednocześnie podtrzymał swój wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.- dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy Michałowice a Prezydentem Miasta Ruda Śląska jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosków opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego R. B. o przedłużenie skierowania oraz ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i częściowe zwolnienie z ich ponoszenia.
Zasady ustalania właściwości miejscowej gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ust. 1 u.p.s. Stanowi on, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s., przyznającemu gminie kompetencje w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z obu wskazanych przepisów wynika, że do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o to skierowanie w dacie kierowania tej osoby do domu pomocy.
Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Oznacza to, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 K.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem stałego pobytu jest to, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres zameldowania. W powyższy sposób ustala się jednak miejsce zamieszkania osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Natomiast, jeżeli chodzi o osoby ograniczone w zdolności do czynności prawnych lub jej nieposiadajace, to Kodeks cywilny wskazuje w tym zakresie inną regułę. Z art. 27 K.c. wynika mianowicie, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.
W niniejszej sprawie skierowany do domu pomocy społecznej ma być R. B., który jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Jego opiekunem prawnym, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt III RNs 478/16/S, jest J. B. zamieszkała w gminie Michałowice.
Skoro zatem miejscem zamieszkania opiekuna prawnego R. B. jest miejscowość P., gmina Michałowice, to organem zobowiązanym do rozpoznania wniosków o skierowanie do domu pomocy społecznej oraz ustalenie opłat za pobyt w takiej placówce w oparciu o art. 59 u.p.s., jest Wójt Gminy Michałowice.
Wbrew twierdzeniom Wójta Gminy Michałowice w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Przepis ten zakłada, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu. Przyjąć wszakże należy, że decyzja ta zachowuje znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóki pozostaje w obrocie prawnym. Decyzja Dyrektora MOPS w Rudzie Śląskiej z dnia 29 grudnia 2015 r. o skierowaniu R. B. do domu pomocy społecznej wygasła, gdyż została wydana na czas określony, tj. na okres 12 miesięcy. Zatem obecnie w obrocie prawnym brak jest decyzji o skierowaniu R. B. do domu pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.