Uzasadnienie
Marszałek Województwa P. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta S. w sprawie rozpoznania sprawy z wniosku A. K. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci K. S., N. K. oraz N. K.. W uzasadnieniu wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przekazał do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B. wniosek A. K.. Podstawą przekazania wniosku był art. 23a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), który stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. Zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej reguluje ustawa z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.
Nr 86, poz. 732 ze zm.). Art. 10 ust. 1 tej ustawy określa, że prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela, przez co należy rozumieć wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 4 tej ustawy). Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w art. 21 ust. 1 stanowi, że samorząd województwa pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Obejmuje również właściwość do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 2 ustawy o świadczeniach, świadczeniami rodzinnymi są: 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego;
- 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenia pielęgnacyjne;
- 3) zapomoga wypłacana przez gminy, na podstawie art. 22a;
- 4) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. Zaliczka alimentacyjna nie wchodzi w skład świadczeń rodzinnych. Przepisy prawa jednoznacznie wskazują na kompetencje województwa jedynie w sprawach związanych ze świadczeniami rodzinnymi. Z tego względu właściwy w sprawie jest Prezydent Miasta S..
Prezydent Miasta S. wnosił o ustalenie, że organem właściwym w sprawie rozpatrzenia wniosku A. K. o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej jest Marszałek Województwa P.. Wywodził, że zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych. Art. 23 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowi, że w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentacją do Marszałka Województwa. Zaliczka alimentacyjna podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jako świadczenie rodzinne (orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 5 lutego 2002 r. w sprawie Humber, 255/99).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sporem o właściwość jest sytuacja prawna, w której co do zakresu działania organów państwowych zachodzi rozbieżność, która powinna być usunięta na skutek podjęcia środków prawnych. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów państwowych zachodzi w odniesieniu do rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamością sprawy, którą zajmują się co najmniej dwa organy. A zatem wtedy, gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie tożsamej sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym (tożsamość strony), przedmiotowym (tożsamość żądania), przy zastosowaniu tej samej podstawy prawnej.
Spór o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa P. a Prezydentem Miasta S. powstał w zakresie właściwości do rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na wniosek A. K.. Według art. 10 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 782 ze zm.) "Prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego". Zgodnie z art. 2 pkt 4 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej "Ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym wierzyciela - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej". Właściwość rzeczowa do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przyznania zaliczki alimentacyjnej została expressis verbis uregulowana w art. 10 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 4 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wyłącza to zatem powstanie sporu w krajowym porządku prawnym.
Wątpliwości w zakresie właściwości rzeczowej powstają w związku z rozwiązaniem prawnym przyjętym w art. 23a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowi "W przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa". Zgodnie z art. 23a ust. 4 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych "W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1 ustali, że maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21". Pojęcie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia zewnętrznego, definiuje art. 3 pkt 15a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiąc, że oznacza ono "rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz.
WE L 149 z 05.07. str. 2, ze zm., Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz. WEL 74 z 27.03.1972 r., str. 1 ze zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83 ze zm.). W świetle tego rozwiązania prawnego ustalenie właściwości rzeczowej organów powołanych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wymaga ustalenia charakteru prawnego przyznania zaliczki alimentacyjnej. Według definicji przyjętej w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 1408/71 "określenie -świadczenia rodzinne- oznacza wszelkie świadczenie rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny, zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust. 1 lit. h/, z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia określonych w załączniku".
Zaliczka alimentacyjna ze względu na ukształtowane prawo do jej przyznania jest świadczeniem rodzinnym, którego celem jest wyrównanie kosztów utrzymania rodziny, przyznanie jej uzależnione jest od wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (art. 7 ust. 2 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) oraz przyznawana jest na określony czasokres (art. 7 ust. 1 tej ustawy). Pomimo zatem odrębnej regulacji ustawowej - ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej a nie powołaną ustawą o świadczeniach rodzinnych ma zaliczka alimentacyjna charakter prawny świadczenia rodzinnego. Taką też wykładnię przyjmuje Europejski Trybunał Sprawiedliwości, np. w sprawie Humer (C-255/99) z 5 lutego 2002 r., w którym to wyroku utrzymał dotychczasową wykładnię, że "wyrównanie kosztów utrzymania rodziny", musi być interpretowane w ten sposób, że dotyczy ono w szczególności kwot wypłacanych z funduszy publicznych do budżetu rodziny, w celu zmniejszenia kosztów wynikających z utrzymania dzieci.
Z tego względu, na podstawie art. 15 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Marszałka Województwa P. jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy z wniosku A. K..