Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Prezydent Miasta G. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Prezydentem Miasta E. w sprawie dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. C. o udzielenie pomocy w postaci zasiłku okresowego oraz celowego na zakup odzieży i bielizny. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 6 lutego 2017 r. K. C. przebywający w Ośrodku [...] w O. zwrócił się do MOPS w O. z prośbą o udzielenie mu ww. pomocy. W dniu 21 lutego 2017 r. prośba ta wraz z dokumentacją wpłynęła do MOPS w E. zgodnie z podanym przez K. C. ostatnim adresem zamieszkania. W oświadczeniu sporządzonym dla potrzeb OPS zainteresowany oświadczył, że aktualnie nie jest nigdzie zameldowany, a ostatni meldunek miał w E. i tam korzystał z pomocy społecznej. Po zakończeniu leczenia nie zamierza zostać w O., planuje wrócić do E., ponieważ tam jest jego centrum życiowe.
MOPS w E. stwierdził jednak, że ostatnim stałym meldunkiem, którym dysponuje K. C. jest meldunek w G. ul. A. [...] w związku z powyższym zawiadomieniem z dnia 3 marca 2017 r. przekazał całą dokumentację wraz z wnioskiem o pomoc do MOPS w G. uznając, iż sam nie jest właściwy do udzielenia pomocy.
Wnioskujący organ, podał, że K. C. był zameldowany na pobyty stałe w okresach: od 12.07.1994r. do 22.05.1995r.; od 30.06.1995r. do 06.02.1998r. w B. woj. [...]; od 10.02.1998r. do 23.08.2001r. U. woj. [...]; od 23.08.2001r. do 21.09.2004r. G. woj. [...]. Na mocy postanowienia Sądu z dnia [...] lutego 2004r., jako osoba małoletnia, został skierowany do rodziny zastępczej, którą stanowiła ciotka zamieszkała w E. ul. N. [...]. W tym czasie od 10.04.2000r. do 31.08.2011 r. miejscem czasowego zameldowania małoletniego K. C. było D. gm. S. woj. [...], zaś od 15.03.2012r. do 31.08.2015r. - E. ul. M. [...]. W okresie od 22 czerwca 2004r. do 11 grudnia 2011 r. rodzina zastępcza zainteresowanego zamieszkała w E. i otrzymywała pomoc finansową w ramach sprawowanej opieki z MOPS w E. Skierowaniem z dnia [...] grudnia 2011 r. K. C. został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej w E., gdzie przebywał do 5 listopada 2012r.
W okresie od 5 listopada 2012r. do 22 lipca 2013r. ww., jako usamodzielniany wychowanek, korzystał z pomocy finansowej MOPS w E. na kontynuację nauki, zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a nawet w okresie od 9 listopada 2012r. do 30 czerwca 2013r. zamieszkiwał w mieszkaniu chronionym przeznaczonym dla usamodzielnianych wychowanków w E., do którego został skierowany przez MOPS w E. Wnioskujący organ podkreślił, iż przez okres 9 lat K. C., jako osoba małoletnia, a później i pełnoletnia korzystał ze wsparcia gminy E., która uznała się za właściwą do udzielania pomocy. Ostatnim czasowym miejscem zameldowania do 31.08.2015r. także był E. Aktualnie zainteresowany przebywa w ośrodku [...] w O. na leczeniu i od 01.09.2015r. pozostaje bez jakiegokolwiek zameldowania. Zdaniem organu wnioskującego, nie można, uznać, iż miejscem stałego pobytu zainteresowanego w jakimkolwiek stopniu była G., jeżeli okres stałego meldunku w G. pokrywał się z czasowym zameldowaniem w woj. mazowieckim, a następnie przez okres 9 lat gmina E. uważała się za właściwą do udzielania mu pomocy społecznej.
Także zainteresowany uznał miasto E., jako swoje centrum życiowe, gdzie zamierza wrócić po zakończeniu leczenia. W żadnym stopniu zainteresowany nie łączył i nie łączy swojego miejsca zamieszkania z G. (gdzie był zameldowany w wieku 7-10 lat).
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta E. podniósł, że K. C. nie przebywa w E. i nie jest jego mieszkańcem. Ostatnim adresem jego zameldowania na pobyt stały była G., ul. A. [...]. Organ podkreślił, że pobyt ww. na terenie E. był pobytem wyłącznie o charakterze czasowym, do czasu jego usamodzielnienia, wynikającym ze sprawowania nad nim pieczy zastępczej i prowadzenia procesu usamodzielnienia. Zainteresowany nie korzystał i nie korzysta z innych świadczeń pomocy społecznej, przyznanych przez Miasto E. W drugiej połowie czerwca 2013 r. wyprowadził się z mieszkania chronionego, zabierając część swoich rzeczy, przerywając i jednocześnie kończąc tym samym proces usamodzielnienia. O wyprowadzce i nowym miejscu pobytu nie poinformował pracowników tutejszego Ośrodka. Z dniem 22 lipca 2013 r. został skreślony z listy uczniów Zasadniczej Szkoły Zawodowej w E., wskutek czego z dniem 23 lipca 2013 r. utracił prawo do świadczeń na kontynuowanie nauki.
Z informacji uzyskanych od rodziny ww. i następnie jego samego (jednorazowa rozmowa telefoniczna) wynikało, że przebywa na terenie B., nie ustalono jednak jego nowego adresu zamieszkania (ww. odmówił podania nowego adresu). Nie planował powrotu do E. W 2017 r. nawiązał kontakt z tutejszym ośrodkiem i przekazał zmianę Indywidualnego Programu Usamodzielnienia, z której wynika, że zamiast przebywać w E. w mieszkaniu chronionym i kontynuować naukę planuje jedynie pobyt w Ośrodku w O. Jednocześnie ww. w tym programie nie wskazał, że planuje wrócić do E., ani się w nim osiedlić, pozostawiając tę sprawę otwartą. Zdaniem organu, z powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że K. C. nie jest mieszkańcem E., a jego oświadczenie o zamieszkiwaniu w E. nie znajduje odzwierciedlenia w poczynionych ustaleniach. Zerwał on wszelkie związki z E. w czerwcu 2013 r. i nie zamieszkuje w E. od tego czasu. Zainteresowany jako osoba przebywająca tymczasowo w ośrodku leczenia uzależnień, bez stałego miejsca zamieszkania, jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zatem właściwą gminą zgodnie z art. 101 ust. 2 przywołanej ustawy o pomocy społecznej, jest Miasto G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych. W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Prezydent Miasta G., jak i Prezydent Miasta E. uznali się za niewłaściwych do rozpoznania wniosku K. C. o udzielenie pomocy w postaci zasiłku okresowego oraz celowego na zakup odzieży i bielizny.
Dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). Od zasady tej został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. I tak, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, w przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Z kolei w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej zawarta została definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610), przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, przy czym nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktualna sytuacja życiowa zainteresowanego pozwala uznać go za osobę bezdomną. Poza sporem pozostaje, że zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały oraz, że aktualnie przebywa w ośrodku [...] w O. na leczeniu odwykowym. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pobyt w takiej placówce nie może być traktowany jako służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Zainteresowany nie ma jasno sprecyzowanych planów na przyszłość. Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy pozostające w sporze wynika, że w czerwcu 2013 r. wyprowadził się z mieszkania chronionego w E. i obecnie nie ma możliwości ponownego tam zamieszkania. Jego deklaracje odnośnie miejsca pobytu po opuszczeniu ośrodka odwykowego ulegają ciągłym zmianom - raz deklaruje chęć powrotu do E., a następnie oświadcza, że nie podjął jeszcze decyzji co do miejsca zamieszkania, wskazując że prawdopodobnie uda się do hostelu dla osób uzależnionych w Ł. Powyższe wskazuje, że zainteresowany nie ma określonego miejsca zamieszkania.
Wymienione ustalenia odpowiadają wspomnianej wcześniej definicji legalnej osoby bezdomnej z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, gdyż K. C. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i obecnie nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały. W konsekwencji, właściwość miejscową gminy należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Wobec jednoznacznego brzmienia powołanego przepisu, nie ma znaczenia podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że zainteresowany nie łączy swojego miejsca zamieszkania z G., gdzie był zameldowany w wieku 7-10 lat. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela odnośnie do tej kwestii pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1659/09, postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 30/08, postanowienie NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OW 111/10, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.