Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy M. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2017r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy M. a Burmistrzem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do udzielenia świadczeń z pomocy społecznej dla J.K.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] marca 2017r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B (dalej: MOPS) przekazał Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w M. (dalej: MGOPS) podanie J.K. o pokrycie kosztów schronienia w Domu dla Bezdomnych przy PKPS w B. od [...] kwietnia 2017r. oraz o przyznanie zasiłku okresowego. MGOPS został uznany przez uczestnika za organ właściwy ze względu na fakt, iż zainteresowany jest osobą bezdomną, a ostatni jego adres zamieszkania to miejscowość B. w Gminie M. Zdaniem wnioskodawcy z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż J.J. nadal jest zameldowany na stałe pod adresem B. [...] i ma możliwość tam zamieszkania, co potwierdzają oświadczenia złożone przez jego rodzinę.
Tym samym zainteresowany nie może być uznany za bezdomnego w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, gdyż jest on zameldowany w lokalu, w którym może zamieszkać. Dowodem na tę możliwość ma być oświadczenie siostrzenicy – E.M. z dnia [...] lutego 2017r. Co za tym idzie, w ocenie wnioskodawcy w tej sytuacji nie znajduje zastosowania art. 101 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący o tym, że "w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały", lecz – poprzez odesłanie z art. 14 tejże ustawy – art. 25 § 2 k.p.a., który stanowi, iż "jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania(...)". Podanie, które zainicjowało postępowanie zostało złożone w MOPS B., zatem Burmistrz B. jest organem właściwym w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na wniosek, Burmistrz Miasta B. wniósł o ustalenie, że organem właściwym dla rozpoznania wniosków J.K. jest Burmistrz Miasta i Gminy M. W uzasadnieniu zarzucono wnioskodawcy "niewłaściwą interpretację" istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Zdaniem Burmistrza Miasta B. zainteresowany - co najmniej od opuszczenia Szpitala Powiatowego w B. jest osobą bezdomną, a możliwość jego zamieszkania w rodzinnym domu w B. "stanowi de facto postulat formułowany przez wnioskodawcę, nie poparty stanowiskiem rodziny zainteresowanego", a w szczególności oświadczeniem E.M. z 13[...] lutego 2017r. (treść tegoż oświadczenia zawiera w tym zakresie "wymowne milczenie").
Co więcej, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym w dniu [...] marca 2017r. ustalono, że J.K. co prawda ma stały meldunek w B., lecz nie może tam zamieszkać z uwagi na jego "czyny z przeszłości, uzależnienie od alkoholu".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); zwanej dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej.
Spór ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów zachodzi w odniesieniu do rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamością sprawy, którą zajmują się co najmniej dwa organy. Zatem wtedy, gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie tożsamej sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym (tożsamość strony), przedmiotowym (tożsamość żądania), przy zastosowaniu tej samej podstawy prawnej.
Innymi słowy pod pojęciem sporu o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy albo każdy z nich uważa się za organ niewłaściwy do załatwienia tej sprawy, prezentując pogląd, że organem właściwym jest ten drugi. Przy czym, do sporu może dojść tylko w powiązaniu ze sprawą indywidualną, która realnie istnieje i w której toczy się postępowanie.
W rozpoznawanej sprawie negatywny spór o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy M. a Burmistrzem Miasta B. dotyczył rozpatrzenia wniosku J.K. w sprawie udzielenia pomocy w formie pokrycia kosztów schronienia w Domu dla Bezdomnych przy PKPS w B. od [...] kwietnia 2017r. oraz o przyznanie zasiłku okresowego. zasiłku okresowego.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustęp 2 tego artykułu stanowi zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Definicję pojęcia osoby bezdomnej określa art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do którego odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Odnosząc stan faktyczny rozpoznawanej sprawy do stanu prawnego należy wskazać, że bezsporne jest, iż J.K. jest osobą bezdomną. Z akt sprawy wynika, że od kilku lat prowadzi tułaczy tryb życia. Przebywając od 2008r. na terenie B. zamieszkiwał m.in. u konkubiny w jej lokalu socjalnym, w listopadzie 2015r. na rok trafił do zakładu karnego w D., a po jego opuszczeniu nie mógł już wrócić do dotychczasowego miejsca zamieszkania. W dniu [...] stycznia 2017r. trafił do tut. szpitala, gdzie przebywał do dnia [...] lutego 2017r. Od [...] do [...] marca 2017r. przebywał w schronieniu w Domu dla Bezdomnych w B. Od czasu opuszczenia przez J.K. schroniska nie jest znane miejsce pobytu i jego dalsze losy.
Nie sposób zatem stwierdzić gdzie aktualnie zamieszkuje J.K., ani nawet czy przebywa na terenie Gminy B. Niewątpliwie ostatnim miejscem zameldowania J.K. na pobyt stały była miejscowość B. [...]. Jednak pod tym adresem nie mieszka już od 2006r. oraz nie utrzymuje żadnego kontaktu z rodziną. Jego ponowne zamieszkanie w miejscu stałego zameldowania jest wątpliwe, gdyż mieszka tam jego rodzina, a uzależnienie i zachowania z przeszłości związane z nadużywaniem alkoholu budziły zastrzeżenia. Z żadnego dokumentu dołączonego akt sprawy nie wynika w sposób wyraźny możliwość zamieszkania w miejscu stałego zameldowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skoro J.K. nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania nie posiada stałego zameldowania, to w świetle art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej jest osobą bezdomną. W konsekwencji, zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 właściwą miejscowo gminą za K. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.