Uzasadnienie
Pismem z dnia 4 kwietnia 2018 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (Kierownik GOPS) w K., działający z upoważnienia Wójta Gminy K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy K., a Prezydentem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. N. (dalej także, jako: "zainteresowany") o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany (lat 81) jest osobą bezdomną, nieposiadającą swojego domu lub mieszkania. Z powodu stanu zdrowia przebywał w Zakładzie Leczniczo-Opiekuńczym, a po jego opuszczeniu korzysta z dobrej woli życzliwych ludzi mieszkających w miejscowości K., którzy udzielili mu schronienia. J. N. wielokrotnie zmieniał miejsce zamieszkania, a obecnie wynajmuje mieszkanie w miejscowości K. Utrzymuje się z emerytury świadczonej przez ZUS w wysokości 1345,99 zł. i w miarę możliwości uiszcza drobną opłatę za poniesione koszty związane z poborem prądu i gazu. Zainteresowany ma świadczone usługi opiekuńcze w miejscu pobytu, jednakże stan jego zdrowia ulega pogorszeniu i zainteresowany wymaga całodobowej, profesjonalnej opieki, którą może zapewnić Dom Pomocy Społecznej. Zdaniem wnioskodawcy zainteresowany jest osobą bezdomną, a w miejscowości K. przebywa tylko czasowo i nie wiąże z tym miejscem swojej przyszłości, co wynika z jego oświadczenia. Ostatnim miejscem zameldowania było Miasto R., a zatem Prezydent Miasta R. jest organem właściwym do rozpoznania wniosku J. N. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SO/Wa 8/18 stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu według właściwości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a"), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku.
Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, w przypadku natomiast osoby bezdomnej, właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 K.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08 i z dnia 2 września 2009r. sygn. akt I OW 85/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Z kolei definicję pojęcia osoby bezdomnej określa art. 6 pkt 8 powołanej ustawy. Przepis ten stanowi, że jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przewiduje on zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Odnosząc powyższy stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należało zatem rozważyć, czy J. N. jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy uznać należy, iż zainteresowany ma miejsce zamieszkania w miejscowości K. gdzie wynajmuje mieszkanie. W sprawie nie ma istotnego znaczenia, że J. N. oświadcza, że nie wiąże swojej przyszłości z tą miejscowością. Decydująca jest bowiem obecna, niebudząca wątpliwości sytuacja zainteresowanego. Wynika zaś z niej, że miejscem jego aktualnego pobytu jest m. K. oraz że w miejscowości tej obecnie skoncentrowana jest aktywność życiowa strony. Przebywanie zainteresowanego w m. K. ma cechy założenia we wskazanej miejscowości aktualnego ośrodka jego osobistych interesów. Miejscowość ta stała się miejscem jego aktualnego pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw, a tym samym miejscem jego zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 25 K.c.
W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 101 ust. 1 w związku z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest Wójt Gminy K. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.