Uzasadnienie
Pismem z [...] sierpnia 2021 r. Burmistrz [...] na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) - dalej p.p.s.a., wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy [...] i wskazanie Wójta Gminy [...] - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej jako organu właściwego do załatwienia wniosku [...] (zainteresowany) dotyczącego udzielenia schronienia i pomocy finansowej.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że pismem z 25 marca 2021 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał powyższy wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. GOPS w [...] powołał się na argument, że [...] nigdy nie był zameldowany w gminie [...], a ostatni meldunek posiada w gminie [...]. W dniu 10 marca 2021 r. [...], przebywając w Schronisku "[...] " w [...], złożył wniosek o udzielenie schronienia w schronisku dla bezdomnych oraz wniosek o pomoc finansową. Wniosek ten przekazany został do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] zawiadomieniem o przekazaniu sprawy z dnia 16 marca 2021r., przesłał w/w wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika OPS w [...],[...] jako ostatnie miejsce zameldowania podawał adres [...] [...], ul. [...]. W związku z powyższym przekazano wniosek do rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową.
Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] ustalił, że [...] od 21 marca 2007 r. nie jest zameldowany na terenie gminy [...] w związku ze sprzedażą domu rodzinnego, a nie zamieszkuje na jej terenie od 40 lat.
Wnioskodawca wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego OPS w [...] wynika, że ostatni adres zameldowania zainteresowanego to ul. [...],[...][...], gmina [...]. W związku z powyższym Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wystąpił do Ośrodka Pomocy społecznej w [...] z prośbą o szczegółowe ustalenie sytuacji materialno - bytowej, życiowej i rodzinnej [...]. W odpowiedzi otrzymano notatkę sporządzoną przez zainteresowanego, z której wynika, że po 39 latach pobytu za granicą wrócił do Polski i zamieszkał w gminie [...]. Tam podjął zatrudnienie oraz uczynił centrum swoich spraw życiowych, gdzie ubiegał się o pomoc społeczną, co może świadczyć o zamiarze stałego pobytu. Pismem z 1 czerwca 2021 r. GOPS w [...] poinformował, że [...] zamieszkiwał w wynajmowanym pokoju pod adresem ul. [...],[...][...]. Z jego oświadczeń wynika, że podczas przebywania pod powyższym adresem prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Klient korzystał z pomocy finansowej GOPS w [...] w okresie od listopada 2020r. do stycznia 2021 r.
Dodatkowo z informacji otrzymanej od zainteresowanego podczas rozmowy telefonicznej z 26 maja 2021 r., wynika, że podczas jego pobytu w szpitalu pracownicy GOPS w [...] szukali dla niego mieszkania. Zainteresowany podał, że pracownicy ci coś znaleźli ale jemu nie odpowiadało, dlatego też ze szpitala trafił do schroniska, w którym obecnie przebywa.
Z powyższych ustaleń wynika, że [...] jako mieszkaniec gminy [...] korzystał z pomocy finansowej w GOPS w [...]. Zgodnie z art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu. Podejmując się wypłaty zasiłków w okresie od listopada 2020 r. do stycznia 2021 r. Gminny Ośrodek Pomocy w [...] stał się również organem właściwym do finansowania kosztów związanych z pobytem [...] w schronisku dla bezdomnych. Burmistrz [...] uznał zatem, że właściwym jest organ wskazany według art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest organ ostatniego miejsca zamieszkania zainteresowanego, którym w tym przypadku jest Wójt Gminy [...].
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] wniósł o wskazanie jako organu właściwego Burmistrza [...] powołując się na fakt, że [...] jest osobą bezdomną, która ostatnie miejsce stałego zameldowania miała na terenie gminy [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z 25 czerwca 2021 r. I OW 310/20).
Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 611 ze zm.), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
Okolicznością niesporną w sprawie jest, że [...] do 2007 r. był zameldowany na terenie Gminy [...]. We wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Burmistrz [...] wskazał, że z wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracowników OPS w [...] wynika, że jako ostatnie miejsce zameldowania podawał adres [...] [...], ul. [...].
Takie stwierdzenie rzeczywiście znajduje się w treści wywiadu środowiskowego z 15 marca 2021 r. Natomiast w piśmie GOPS w [...] z 25 marca 2021 r. wskazano, że w toku postępowania ustalono, że [...] nigdy nie był zameldowany w [...] a ostatni meldunek posiadał w Gminie [...].
W świetle powyższych ustaleń uznać należy że ostatnim miejscem stałego zameldowania [...] była Gmina [...].
Odpowiedzieć należy natomiast na pytanie, czy [...] jest osobą bezdomną, co skutkowałoby uznaniem, że zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2 u.p.s. Wnioskodawca podnosił, że przed pobytem w szpitalu zainteresowany wynajmował pokój w [...] i tam koncentrowały się jego interesy życiowe, co oznacza, że miał tam miejsce zamieszkania.
Z akt przekazanych sądowi wynika, że od 26 lutego 2021 r. zainteresowany przebywał w schronisku dla bezdomnych w [...] (wywiad środowiskowy z 15 marca 2021 r., oświadczenie zainteresowanego z 10 marca 2021 r., zaświadczenie z 10 marca 2021 r. wystawione przez Zgromadzenie [...] – [...], Schronisko [...] w [...]).
Oznacza to, że [...] nie zamieszkuje obecnie w lokalu mieszkalnym (gdyż przebywa w schronisku dla osób bezdomnych). Jak ustalono, od 2007 r. nie jest już nigdzie zameldowany na pobyt stały. W rozumieniu ustawy o pomocy społecznej jest więc osobą bezdomną.
W konsekwencji w świetle art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie pomocy w formie schronienia z i pomocy finansowej jest więc organ gminy na terenie której zainteresowany posiadał ostatnie stałe miejsce zameldowania, tj. Burmistrz Gminy [...].
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji