Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. pismem z dnia 21 listopada 2007 r. wniosło o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Kolegium a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie w sprawie wniosku J. L. o wznowienie postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] września 1979 r. Nr [...] oraz z dnia [...] grudnia 1980 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia z urzędu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego we wsi G. P. i we wsi J. i wskazanie Ministra jako organu właściwego.
W uzasadnieniu wniosku Kolegium podniosło, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał wadliwe postanowienie z dnia [...] września 2007 r. przekazując z powrotem sprawę z odwołania J. L. Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w S. na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazaną mu wcześniej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2005 r. Organ, któremu w trybie art. 65 § 1 k.p.a. podanie zostało przekazane jest związany treścią postanowienia o przekazaniu (art. 126 k.p.a. w zw. z art., 110 k.p.a.). Jeżeli Minister kwestionował swoją właściwość do rozpoznania przekazane mu sprawy, to powinien stosownie do art. 22 § 3 pkt 2 k.p.a. wystąpić z wnioskiem do Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego a nie wydawać postanowienie o przekazaniu wniosku z powrotem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Ponadto Kolegium stwierdziło, iż zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. organem administracji publicznej właściwym do wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji, z zastrzeżeniem § 2 i § 3 tegoż artykułu. Od decyzji odmawiającej wznowienia postępowania jako kończącej postępowanie służy odwołanie do organu wyższego stopnia. Natomiast jakie organy są organami wyższego stopnia określa art. 17 k.p.a., ale musi być on stosowany w związku z art. 20 k.p.a. Przepis ten odsyła do regulacji materialnoprawnej. Przepisy prawa materialnego w określonym zakresie muszą być stosowane łącznie z przepisami administracyjnego prawa ustrojowego, gdy ustala się właściwość instancyjną w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej.
Zgodnie zaś z art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) przejście nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Powyższą ustawę zastąpiono ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która w zakresie wydawania przedmiotowych decyzji w art. 52 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. W przedmiotowej sprawie decyzje z dnia [...] września 1979 r. i z [...] grudnia 1980 r. wydał Naczelnik Miasta i Gminy S. jako organ ostatniej instancji, na podstawie wówczas obowiązujących przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w związku z art. 77 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, jako gospodarstwa wykazującego niski poziom produkcji rolnej. Obie te ustawy przestały obowiązywać od 1 stycznia 1983 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.).
W myśl art. 59 ust. 3 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu również następowało na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dniem 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) i ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Zgodnie z art. 5 pkt 19 ustawy z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez państwo z ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przeszły do właściwości rządowej administracji. Z kolei art. 5 ustawy z 17 maja 1990 r. został skreślony przez art. 12 ustawy z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126). Natomiast sama ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc z dniem 1 stycznia 1991 r. na podstawie art. 122 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25). Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, w art. 58 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) stanowiła, że przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych (art. 12 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, Dz.U. Nr 64, poz. 592). W artykule 58 ust. 4 cytowanej ustawy z 20 grudnia 1990 r. zawarta jest delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia, w którym zostaną szczegółowo określone zasady i tryb postępowania w sprawach przejmowania nieruchomości na własność Skarbu Państwa. W oparciu o tę delegację zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 listopada 1992 r. w sprawie stwierdzenia niemożliwości sprzedaży nieruchomości przez osoby uprawnione do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników oraz przejmowanie tych nieruchomości na własności Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 89, poz. 445). Z § 2 ust. 1 i ust. 4 pkt 2 oraz § 7 ust. 3 ww. rozporządzenia wynika, że czynności związane z przejęciem na wniosek właściciela nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji AWRSP następują, jeżeli właściciel ma już ustalone prawo do emerytury lub renty.
Skoro od 1992 r. organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych, która winna wydać decyzję w I instancji w przedmiocie wznowienia postępowania jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to wniosek niniejszy jest uzasadniony, na co wskazuje również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż stanowisko przedstawione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem w sprawie tej Starosta Z. decyzją z dnia [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] września 1979 r. oraz decyzji z dnia [...] grudnia 1980 r. W decyzji tej Starosta pouczył strony, iż w terminie 14 dni od daty otrzymania od decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., co uczyniła Pani J. L..
Zgodnie z art. 17 k.p.a. organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze. Oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji Starosty Z. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S..
Jeżeli zdaniem Kolegium organem właściwym do wydania w niniejszej sprawie decyzji w przedmiocie wznowienia postępowania jest Agencja Nieruchomości Rolnych to rozpatrując odwołanie Pani J. L. od decyzji Starosty Z. z dnia [...], Kolegium powinno wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 uchylającą decyzję Starosty Z. i umarzającą; postępowanie przed organem I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Bezsporne w sprawie jest, iż Starosta Z. decyzją z dnia [...] odmówił wznowienia przedmiotowego postępowania i od tej decyzji zostało wniesione odwołanie podlegające rozpoznaniu. W związku z tym przedmiotem sporu kompetencyjnego nie jest kwestia ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania, ale organu właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji Starosty. Zgodnie z art. 17 pkt 1 k.p.a. organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie żaden przepis ustawy nie wskazuje innego organu właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji starosty i w związku z tym stwierdzić należy, iż organem tym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S..
Podniesione we wniosku i obszernie uzasadnione kwestie dotyczące organu właściwego do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzjami wydanymi na podstawie ustawy z dnia 21 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne w zw. z ustawą z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie mają znaczenia w sprawie bowiem, jak to wskazano wyżej, wniosek o wznowienie postępowania został już rozpoznany i pozostał do rozstrzygnięcia spór co do właściwego organu odwoławczego.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.