Uzasadnienie
Prezydent Miasta Katowice, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Wójtem Gminy Czernichów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. K. o przyznanie zasiłku celowego w związku z powodzią w maju 2010 r.
W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że w dniu 19 lipca 2010 r. S. K. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czernichowie o przyznanie mu zasiłku celowego w związku z powodzią w maju 2010 r. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy Czernichów, przekazał powyższy wniosek "Kierownikowi Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej" w Katowicach, wskazując, że z wniosku S. K. wynika, że na terenie gminy Czernichów posiada on budynek mieszkalny w M., przysiółek "[...]", ul. [...]. Jednakże wymieniony na terenie powyższej gminy nie jest zameldowany i nie zamieszkuje, co potwierdziły między innymi zeznania sołtysa M. i mieszkanki wsi przysiółka "[...]". Skoro zatem S. K. w swym wniosku oraz oświadczeniu podał jako miejsce zamieszkania adres: [...] K., ul. [...], to w sprawie właściwym jest organ pomocy społecznej w K., a nie w C. Zdaniem Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach, przekazanie przedmiotowego podania było nieuzasadnione, gdyż brak jest przesłanek świadczących, że miejscem zamieszkania S. K. w rozumieniu art. 25 k.c. są K. Dnia 5 sierpnia 2010 r. zainteresowany oświadczył bowiem, że zamieszkuje na stałe wraz z żoną w C., podając jako adres: C. ul. [...].
Ten fakt potwierdziła również córka S. K., która stwierdziła, że jej ojciec mieszka pod tym adresem od 15 lat. Natomiast w lokalu przy u. [...] w K. (tj. pod adresem wskazanym przez GOPS w C.) zamieszkuje tylko ona wraz ze swoją córką. S. K. jest tam jedynie zameldowany na pobyt stały. Z akt sprawy wynika również, iż GOPS w Czernichowie był w posiadaniu powyższych informacji mogących świadczyć o tym, że miejscem zamieszkania wymienionego jest C. W odpowiedzi na powyższy wniosek pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czernichowie, działający z upoważnienia Wójta Gminy, podał, że we wniosku oraz w oświadczeniu S. K. wskazał jako miejsce stałego zamieszkania adres ul. [...], [...] K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art.4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej w skrócie P.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art.15 § 1 pkt.4 i § 2 wskazanej ustawy P.p.s.a. sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W niniejszej sprawie zaistniał spór pomiędzy dwoma, niemającymi wspólnego organu wyższego stopnia, organami jednostek samorządu terytorialnego, z których żaden nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku S. K. o przyznanie mu zasiłku celowego. Mamy zatem do czynienia z negatywnym sporem o właściwość
W związku z powyższym przypomnieć należy, że właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art.101 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W ust.1 powołanego artykułu ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania". Dlatego, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 25 tego kodeksu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu w danej miejscowości. Oba te elementy muszą przy tym występować łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, gdyż nie jest czynnością prawną. Nie musi też łączyć się z zameldowaniem. Samo zameldowanie jest bowiem kategorią prawa administracyjnego i nie przesądza o miejscu zamieszkania. Wystarczy więc, że zamiar stałego pobytu wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, nie ulega wątpliwości, że S. K. na terenie gminy C. w M., przysiółek "[...]" posiada dom mieszkalny, ale nie zamieszkuje i nigdy na terenie tej wsi nie zamieszkiwał. Za jego miejsce zamieszkania nie można też uznać K. W mieście tym wprawdzie ma miejsce zameldowania na pobyt stały, ale od 15 lat nie mieszka pod wskazanym adresem. Od wielu lat z żoną zamieszkuje natomiast w C., co wskazuje, że to właśnie miasto traktuje jako ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar przebywania na stałe w C. i jednocześnie przebywanie w tym mieście czyni z niego miejsce zamieszkania S. K. w rozumieniu art.25 kc.
Z powyższego wynika, że ani K. ani gmina C. nie są w omawianym znaczeniu miejscem zamieszkania S. K., co oznacza, że żaden z organów pozostających w sporze nie jest właściwy do rozpoznania wniosku wymienionego o przyznanie mu zasiłku celowego w związku z powodzią 2010 r.
Rozstrzygnięcie sporu o właściwość polega na wskazaniu, który z organów pozostających w sporze jest właściwy do rozpoznania sprawy objętej sporem. Jeżeli więc z wnioskiem występuje jeden z organów pozostających w sporze (art.22 §3 pkt.2 kpa), a żaden z nich nie jest właściwy do rozpoznania sprawy objętej sporem, nie jest możliwe rozpoznanie sporu przez wskazanie- jako właściwego- innego organu, który nie uczestniczy w tym postępowaniu.
W takim przypadku uznać należy, że postępowanie dotyczy sporu, który nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie może być wydane postanowienie wskazujące, który z tych organów jest właściwy do rozpoznania sprawy. Uzasadnia to oddalenie wniosku rozstrzygnięcie sporu o właściwość na podstawie art. 151 w zw. z art.15 § 2 i art.64 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ niewłaściwy, któremu sprawa została ostatnio przekazana, powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, stosownie do przepisu art. 65 § 1 kpa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji postanowienia.