Uzasadnienie
Wnioskiem z 21 lipca 2014 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowicach działając z upoważnienia Wójta Gminy Radziejowice, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy Biała Podlaska w przedmiocie rozpatrzenia wniosku E. K. o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej w Hamerni w miejscowości Tartak Brzózki ul. Mszczonowska 1, 96-325 Radziejowice oraz o zasądzenie od Gminy Biała Podlaska na rzecz Gminy Radziejowice zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu, wnioskodawca zaznaczył, że E. K., zameldowana na pobyt stały w miejscowości [...] Roskosz [...], gmina Biała Podlaska, od 15 czerwca 2014 r. przebywa w miejscowości Kuklówka Zarzeczna [...], [...] Radziejowice. W sprawie, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Białej Podlaskiej, działający z upoważnienia Wójta uznał się za organ niewłaściwy do załatwienia sprawy. W ocenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Radziejowicach, z dokumentów zebranych w związku z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego wynika, że właściwą miejscowo gminą w sprawie jest Gmina Biała Podlaska. Miejscem zamieszkania E. K. jest miejscowość Roskosz. Jest tam zameldowana na pobyt stały i legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości, w której jest zameldowana. Brak jest dowodu potwierdzającego zamiar strony zmiany miejsca zameldowania. Zgodnie z zaświadczeniem Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" Przychodni Rejonowej nr [...] w Białej Podlaskiej z 21 sierpnia 2014 r., E. K. nadal pozostaje pod opieką przychodni. Ostatnia wizyta miała miejsce 9 lipca 2014 r., tj. w czasie gdy przebywała na terenie Gminy Radziejowice.
Z uwagi na ograniczenia funkcjonalne wynikające ze stanu zdrowia (I grupa inwalidzka) E. K. czasowo zmuszona jest do korzystania z pomocy osób trzecich, w tym siostry K. N., u której przebywa od 15.06.2014 r. We wniosku E. K. wskazała Dom Pomocy Społecznej w Hamerni Tartak Brzózki ul. Mszczonowska 1, 96-325 Radziejowice zaznaczając, że wybór ten związany jest z zamieszkiwaniem siostry na terenie Gminy Radziejowice. Pobyt u siostry podyktowany jest niezdolnością wnioskodawczyni do samodzielnej egzystencji potwierdzonej orzeczeniem i oczekiwaniem na pomoc w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej. Fakt niezamieszkiwania w domu rodzinnym wynika, z tego, że rodzice strony nie żyją a rodzeństwo zamieszkuje poza miejscowością Roskosz. E. K., wymagając stałej pomocy, pomieszkuje u członków rodziny.
Przepis art. 101 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm. zwanej dalej u.p.s.) przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Nie dotyczy to jednak spraw – jak w tym przypadku – związanych ze skierowaniem do domu pomocy społecznej. Oznacza to, że w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 w zw. z art. 101 ustawy o pomocy społecznej). Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania".
Należy odnieść się w tej kwestii do pojęcia zawartego w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego sprawy należy uznać, że przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego spełnia Gmina Biała Podlaska.
Nie można za taką uznać Gminy Radziejowice, w której pobyt wnioskodawczym wiąże się z sytuacją zdrowotną (w szczególności jest on spowodowany koniecznością pomocy osób trzecich). Miejscem zamieszkania E. K. jest więc Gmina Biała Podlaska, w której wnioskodawczyni zamieszkiwała przed pobytem w Radziejowicach i w której jest ona zameldowana na pobyt stały a także posiada tam majątek własny.
W odpowiedzi, Wójt Gminy Biała Podlaska wniósł o wskazanie Wójta Gminy Radziejowice jako organu właściwego w sprawie. W ocenie Wójta Gminy Biała Podlaska, stan faktyczny sprawy wyraźnie wskazuje, że E. K. zamieszkuje obecnie na terenie gminy Radziejowice. Przebywa ona w Kuklówce Zarzecznej, gmina Radziejowice, u siostry. Wynika to zarówno z pisma wnioskującego organu, jaki i informacji o zameldowaniu E. K. na pobyt czasowy. Pierwsza przesłanka co do ustalenia miejsca zamieszkania terenie Gminy Radziejowice, wynikająca z art. 25 k.c. (faktyczne przebywanie w danej miejscowości) została więc spełniona.
Natomiast o zamiarze pobytu E. K. na terenie Gminy Radziejowice świadczą dwa elementy. Po pierwsze, zwróciła się ona o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej na terenie Gminy Radziejowice w miejscowości Tartak Brzózki. Ponadto, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, powrót E. K. na teren Gminy Biała Podlaska jest niemożliwy, gdyż osoba ta nie jest w stanie się samodzielnie utrzymać i potrzebuje stałej pomocy opiekuna, który zamieszkuje na terenie Gminy Radziejowice. Z powyższego wynika, że E. K. ma zamiar przebywać, na terenie Gminy Radziejowice, a nie na terenie Gminy Biała Podlaska.
Odnosząc się zaś do argumentów przedstawionych przez Wójta Gminy Radziejowice, organ uznał je za niezasadne. Fakt zameldowania na pobyt stały nie ma związku z określeniem miejsca zamieszkania danej osoby. Meldunek jest jedynie wypełnieniem obowiązku administracyjnego, który nie świadczącym o miejscu zamieszkania danej osoby w miejscu zameldowania. Ponadto, jak to już zostało wskazane, w niniejszej sprawie nie ma ono nawet znaczenia pomocniczego w ustaleniu miejsca faktycznego pobytu E. K., ponieważ bezsporny jest fakt przebywania przez nią u siostry na terenie Gminy Radziejowice. Bez znaczenia pozostaje również fakt posiadania majątku - udziału w nieruchomości - na terenie Gminy Biała Podlaska. Jest tak dlatego, że położenie majątku nie wpływa na ustalenie miejsca zamieszkania. Taka okoliczność nie stanowi przesłanki z art. 25 k.c. Oprócz tego wskazano, że dom znajdujący się na działce gruntu będącej współwłasnością E. K. pozostaje niezamieszkały i nie nadaje się do zamieszkania, o czym świadczy załączone oświadczenie sołtysa wsi Roskosz.
Chybione jest również wskazywanie przez Wójta Gminy Radziejowice na to, że E. K. leczyła się na terenie Białej Podlaskiej. Wymienione przez Wójta Gminy Radziejowice placówki nie znajdują się na terenie Gminy Biała Podlaska, a na terenie Gminy Miejskiej Biała Podlaska (miasta na prawach powiatu), gdzie E. K. przebywała od września 2013 roku do lipca 2014 roku, stąd zgodnie z rozumowaniem Wójta Gminy Radziejowice, to Prezydent Miasta Biała Podlaska powinien być właściwy do rozpoznania sprawy E. K., a nie Wójt Gminy Biała Podleska.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Radziejowice a Wójtem Gminy Biała Podlaska ponieważ oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku E. K. W sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Organ właściwy miejscowo do załatwienia sprawy należy więc ustalić według treści art. 59 ust. 1 w związku z art. 101 ust. 1 u.p.s. Dla ustalenia miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zgodnie z art. 25 k.c., istotne jest określenie, w której miejscowości osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
W czasie składania wniosku, tak jak i obecnie, E. K. mieszkała w Kuklówce Zarzecznej, gmina Radziejowice, u siostry. Ponadto, wnosi ona o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej w miejscowości Tartak Brzózki – również na terenie Gminy Radziejowice zaznaczając, że wybór ten jest związany z miejscem zamieszkania jej siostry i możliwością odwiedzania wspólnie rodziny (tak w podaniu z 12 czerwca 2014 r.). Chciałaby mieć miejsce w ośrodku, ponieważ zmiany miejsc ją “stresują" i “nie czuje się spokojna o swoją przyszłość".
To, że E. K. wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu nie zmienia faktu, że na podstawie akt sprawy nie można wywnioskować, aby wyrażała ona wolę przebywania na terenie Białej Podlaskiej. Jak wskazuje, w miejscowości Roskosz "nikt już nie mieszka", a rodzice i brat nie żyją. Na brak aktualnych związków E. K. z miejscem zameldowania (miejscowość Rozkosz) wskazuje nie tylko ona sama ale również sołtys sołectwa Roskosz (oświadczenie z 1 września 2014 r., zgodnie z którym zainteresowana tam nie mieszka).
Dlatego też, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, można uznać, że miejscem zamieszkania H. J. jest Kuklówka Zarzeczna, a więc jako organ właściwy w sprawie należało wskazać Wójta Gminy Radziejowice.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ ani art. 200, ani też art. 203 i 204 p.p.s.a. nie miały zastosowania w tej sprawie.