Uzasadnienie
Prezydent Miasta Zabrze reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu wnioskiem z dnia 14 czerwca 2013 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta Szczecinek w sprawie z wniosku A. S. o umieszczenie R. S. w domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku podano, że w dniu 18 lutego 2013 r. A. S. opiekun prawny R. S. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu wniosek o umieszczenie R. S. w Domu Pomocy Społecznej. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 18 lutego 2013 r. wynika, że R. S. przebywał w szpitalu od 26 września 2010 r., jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem jest jego siostra A. S., która od stycznia 2013 r. zamieszkuje w Szczecinku. W związku z powyższym w dniu 28 lutego 2013 r., mając na względzie art. 27 Kodeksu cywilnego zgodnie, z którym miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, przekazano akta sprawy do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczecinku.
Pismem z dnia 23 marca 2013 r. Burmistrz Miasta Szczecinek reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczecinku uznał, iż nie jest właściwy w sprawie. W uzasadnieniu stwierdził, że art. 27 Kodeksu cywilnego ma charakter ogólny i nie ma zastosowania do art. 101 ustawy o pomocy społecznej, który jego zdaniem stanowi lex specialis w stosunku do regulacji Kodeksu cywilnego. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kluczowym jest ustalenie miejsca zamieszkania adresata świadczeń, którym nie jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej. Ponadto pismem z dnia 7 czerwca 2013 r. MOPS w Szczecinku podniósł, iż opiekun R. S. zamieszkuje w Szczecinku od stycznia 2013 r., a meldunek stały uzyskała 5 dni przed złożeniem wniosku o umieszczenie brata w domu pomocy społecznej.
Wnosząc o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu stwierdził, że zastosowanie w sprawie znajduje art. 27 Kodeksu cywilnego. R. S. jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie i w jego imieniu działa opiekun prawny - siostra A. S., która wystąpiła z wnioskiem o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Wobec tego wniosek powinien być załatwiony przez gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego w dniu kierowania osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie nie ma znaczenia w jakim terminie opiekun prawny dopełnił obowiązku meldunkowego.
Odpowiedź na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość złożył Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczecinku podnosząc, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej kluczowym jest ustalenie miejsca zamieszkania adresata świadczeń, którym nie jest opiekun prawny reprezentujący jedynie świadczeniobiorcę w prowadzonym postępowaniu. Unormowania wynikające z art. 27 Kodeksu cywilnego mają charakter ogólny, wyznaczając podstawowe ramy działania organów administracji, nie mają natomiast zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w art. 101 reguluje właściwość miejscową gminy stanowiąc lex specialis w stosunku do przepisów Kodeksu.
Osoby ubezwłasnowolnione są członkami wspólnoty samorządowej na terenie, której zamieszkują i to na wspólnocie spoczywa odpowiedzialność i obowiązek udzielenia wsparcia, w sytuacji tego wymagającej. Przyjęcie zasady ogólnej wynikającej z art. 27 Kodeksu cywilnego powodowałyby, że gmina miejsca zamieszkania opiekuna prawnego ponosiłaby koszty umieszczenia w domu pomocy społecznej osoby przez niego wyłącznie reprezentowanej, w żaden sposób z tą gminą nie związanej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przez spór o właściwość lub spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny).
Rozstrzygany przez Naczelny Sąd Administracyjny spór jest sporem negatywnym. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy dotyczącej skierowania R. S. do domu pomocy społecznej. Istota sporu dotyczy rozumienia pojęcia "miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej". Artykuł 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi generalną zasadę, że właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W związku z powyższym właściwą miejscowo do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o to skierowanie w dacie kierowania tej osoby do domu pomocy.
Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W konsekwencji, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, konieczne w tym zakresie jest odwołanie się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Artykuł 25 Kodeksu cywilnego przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przyjąć należy, że miejscem stałego pobytu jest to, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres zameldowania. Jednakże tak określone miejsce zamieszkania dotyczy osób fizycznych posiadających pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z art. 27 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego tej osoby.
W niniejszej sprawie wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej dotyczy R. S., ubezwłasnowolnionego całkowicie, w którego imieniu wystąpiła siostra, A. S., będąca ustanowionym przez sąd opiekunem prawnym, bowiem jej brat, jako osoba ubezwłasnowolniona całkowicie takich czynności nie może dokonać samodzielnie.
W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że wniosek o umieszczenie R. S. w domu pomocy społecznej powinien być załatwiony przez organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego osoby, której wniosek dotyczy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentujące takie stanowisko, odwołujące się do art. 27 Kodeksu cywilnego jest już ugruntowane. Miejsce zamieszkania A. S., działającej w imieniu R. S., jak wynika z akt sprawy i nie jest sporne w sprawie, znajduje się na terenie Miasta Szczecinek, a zatem organem właściwym do załatwienia przedmiotowego wniosku jest Burmistrz Miasta Szczecinek. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje wskazywana przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szczecinku okoliczność, że opiekun R. S. – A. S. meldunek stały w Szczecinku uzyskała zaledwie 5 dni przed złożeniem wniosku o umieszczenie brata w domu pomocy społecznej.
Wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na wniosek ani art. 101 ustawy o pomocy społecznej, ani inne przepisy tej ustawy, nie zawierają regulacji pozwalającej na odrębne od przepisów Kodeksu cywilnego ustalenie miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.