Uzasadnienie
Wnioskiem z 31 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta W. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy wnioskującym a Burmistrzem D. w sprawie rozpatrzenia wniosku M. J. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 5 lipca 2021 r. Kierownik MOPS w D. przekazał do rozpatrzenia MOPR we W. dokumentację dotyczącą wniosku M. J. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. Przekazanie sprawy oparto na art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ze wskazaniem, że M. J. ostatnio był zameldowany na pobyt stały we W. przy ul. K., a obecnie przebywa bez zameldowania w miejscowości D. P. W ocenie MOPR we W., właściwość miejscową w tej sprawie należało ustalić według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały zainteresowanego była miejscowość W., jednak od wielu lat już we W. nie przebywa. M. J. utracił zameldowanie na pobyt stały we W. w 2004 r. Po opuszczeniu W. zamieszkał z rodziną w W., a następnie dwa lata temu przeprowadził się do miejscowości D., gdzie przebywa w mieszkaniu wynajętym dla niego przez żonę siostrzeńca Panią D G. Zamieszkiwany przez zainteresowanego lokal spełnia wymogi lokalu mieszkalnego. Tym samym nie są spełnione przesłanki wskazane w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, niezbędne do uznania go za osobę bezdomną. W tych okolicznościach przepisem określającym właściwość miejscową gminy jest art. 101 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do dodatkowej dokumentacji przesłanej przez MOPS w D. przy piśmie z 30 lipca 2021 r. p.n. protokół przesłuchania świadka/strony, na podstawie którego MOPS w D. stara się wykazać, że M. J. nie zamieszkuje w miejscowości D., ponieważ nie ma zamiaru przebywania w tej miejscowości (z przesłuchania wynika, że strona została do miejscowości D. przywieziona bez jej zgody, nie jest najemcą mieszkania, nie płaci czynszu, nie wie kto płaci za mieszkanie, "nie chce tutaj mieszkać", chce wrócić do W., ale "nie ma mnie kto zawieźć", nie zamierza i nie chce mieszkać tu na stałe, że codziennie myśli aby wyjść z domu i więcej do D. nie wrócić, a jego pobyt w D. jest chwilowy), MOPR we W. zakwestionował przedmiotowe zeznania. Wskazał, że gdyby twierdzenia zawarte w przedstawionym protokole przesłuchania M. J. były prawdziwe, to powinny stać się podstawą zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na uprowadzeniu M. J. i przetrzymywaniu go w zamknięciu bez jego woli. Zainteresowany przez dwa lata nie podejmował żadnych prób powrotu do W., mimo iż środki finansowe na przejazd posiadał z emerytury. W powrocie do W. nie przeszkadzało zainteresowanemu w żaden sposób zdrowie, co wynika z załączonej do akt dokumentacji medycznej. Stan zdrowia Pana J. uległ pogorszeniu dopiero w ostatnim czasie. W ocenie MOPR we W. nic nie stało na przeszkodzie by M. J. podjął próbę zmiany swojej sytuacji mieszkaniowej i gdyby nie był związany z miejscowością D., mógłby w każdej chwili podjąć starania niezbędne do zamieszkania we W.. Brak takich prób i działań ukierunkowanych w ten sposób, poddaje pod wątpliwość brak zamiaru stałego pobytu w miejscu swojego aktualnego przebywania.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz D. podniósł, że o fakcie właściwości miejscowej wnioskodawcy świadczą dodatkowo fakty, które pojawiły się już po złożeniu niniejszego wniosku, a mianowicie, iż M. J. nie może swobodnie zamieszkiwać lokalu w którym przebywał bowiem nie posiada do niego kluczy. Zostało to ustalone zarówno przez pracowników MOPS w D., jak i potwierdzone przez funkcjonariuszy Policji (dowód: notatka służbowa asp. J. D.). Zdaniem Burmistrza, nie można więc mówić o zamieszkiwaniu w lokalu, do którego nie ma się swobodnego dostępu i nie można decydować kto w nim przebywa. Istotne znaczenie ma również fakt, że od 22 października 2021 r. M. J. nie przebywa już na terenie gminy D., bowiem został przyjęty do schroniska dla osób bezdomnych w G. (dowód: potwierdzenie przyjęcia do schroniska). Mając powyższe na względzie, Burmistrz wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta W. jako organu właściwego w tej sprawie, stosownie do art 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta W. a Burmistrzem D. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy skierowania M. J. do domu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a). W sprawach o skierowanie do domu pomocy społecznej nie ma zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., ze względu na regulację art. 101 ust. 4 u.p.s.
Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Odnosząc powyższe regulacje prawne do okoliczności rozpoznawanej sprawy uznać należało, że M. J. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Z dokumentów przedstawionych przez Burmistrza D. przy odpowiedzi na wniosek wynika, że od 22 października 2021 r. M. J. przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych w G., gdzie oczekuje na skierowanie do domu pomocy społecznej. Oczywistym jest, że pomieszczenia wskazanej placówki, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Przyjąć zatem należy, że obecnie zainteresowany jest osobą bezdomną, gdyż nie zamieszkuje w lokalu przeznaczonym do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności.
Z tych powodów - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. - właściwym do rozpoznania wniosku M. J. jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. Prezydent Miasta W..
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.