Uzasadnienie
I OW 143/15
UZADASADNIENIE
Burmistrz S., reprezentowany przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy S, reprezentowanym przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. a Burmistrzem S., reprezentowanym przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., w sprawie wskazania, który organ powinien wydać decyzję administracyjną o umieszczeniu M. C. w domu pomocy społecznej. Wniesiono również o zasądzenie od Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na rzecz Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. kosztów procesu.
Spór kompetencyjny powstał w związku z tym, że Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., pismem z dnia 22 maja 2015 r., skierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., podniósł, że Stowarzyszenie Dom Modlitwy [...] w B. zwróciło się z prośbą o umieszenie M. C. w domu pomocy społecznej. Wskazano, że jest on całkowicie ubezwłasnowolniony i działa przez swojego opiekuna prawnego zamieszkałego w S. Z uwagi na postanowienia art. 27 K.c. organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy S. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., w piśmie z dnia 3 czerwca 2015 r., zauważył, że fakt ubezwłasnowolnienia nie oznacza, iż M.C. przestał być osoba bezdomną. Ma tu więc zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), a więc właściwą miejscowo jest gmina ostatniego zameldowania osoby bezdomnej, tj. Gmina S. W uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wskazano, że M.C. nie był osobą bezdomną, ponieważ zamieszkiwał z matką w S. Po jej śmierci Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. umieścił go w placówce Stowarzyszenia Dom Modlitwy [...].
Obecny opiekun prawny M.C. zamieszkuje w S.. Zgodnie z art. 27 K.c. miejscem zamieszkania osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Gminą zobowiązaną do udzielania świadczeń pomocowych osobie ubezwłasnowolnionej jest więc gmina na której terenie mieszka opiekun prawny.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy S. podniósł, że właściwym w sprawie jest Burmistrz S. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. umieścił M. C. w placówce opiekuńczej, a zatem ten organ uznał sie za właściwy w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) NSA rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Może to czynić w odniesieniu do załatwienia konkretnej sprawy, w której dwa organy uznają się jednocześnie za właściwe (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uznaje się za właściwy w sprawie (spór negatywny). Pod warunkiem jednak, że jest to sprawa z zakresu administracji publicznej, w której jeden z pozostających w sporze organów jest właściwy. Według art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej: K.p.a.) organy administracji publicznej są obowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.
Gdy organ do którego wniesiono podanie uzna się za niewłaściwy (rzeczowo, miejscowo, instancyjnie) do załatwienia sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji, wówczas jest obowiązany do niezwłocznego przekazania podania do tego organu, który – w jego ocenie – jest właściwy w danej sprawie, przy jednoczesnym zawiadomieniu o tym wnoszącego podanie (art. 65 § 1 K.p.a.).
Spór w przedmiotowej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Wójtem Gminy S., ponieważ oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania sprawy skierowania M.C. do domu pomocy społecznej.
Zauważyć należy, że według art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takim domu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Przepisem generalnym określającym właściwość miejscową w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepis ten nie zawiera jednak definicji pojęcia "miejsce zamieszkania". Pojęcie to – zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – wykłada się w oparciu o definicję sformułowaną w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej: K.c.). Jako miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie się zatem miejscowość, w której dana osoba przebywa, z zamiarem stałego pobytu. Kodeks cywilny zawiera także regulacje prawne, określające miejsce zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, a jest to miejsce zamieszkania opiekuna (art. 27 K.c.).
Wniosek rozpoznawany w przedmiotowej sprawie dotyczy całkowicie ubezwłasnowolnionego M. C., którego opiekunem prawnym, jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Szubinie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt III RNs 1/15, jest A. S. zamieszkała w S. W tej sytuacji sprawa powinna być załatwiony przez organ gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania opiekuna prawnego osoby, której wniosek dotyczy, tj. Wójta Gminy S. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił natomiast wniosku Burmistrza S. o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje bowiem zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Wyjątki od tej zasady zostały określone w art. 200, art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. i tylko w tych wypadkach można orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami (art. 209 P.p.s.a.).
Żaden z powołanych przepisów nie może być stosowany w sprawie z wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, a w szczególności nie może zostać zastosowany art. 200 P.p.s.a. Przepis ten wyraźnie odnosi się do zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W sprawie z wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie można mówić w ogóle o dochodzeniu praw, ponieważ w takiej sprawie chodzi o rozstrzygnięcie zagadnienia procesowego co do właściwości organu – każdy z organów pozostających w sporze prezentuje inne stanowisko w kwestii właściwości organu. Organ występujący z wnioskiem nie dochodzi swych praw, ale zwraca się do sądu administracyjnego o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Wyjątek określony w art. 200 P.p.s.a. podyktowany jest faktem, że skarga jest środkiem kontroli działalności administracji publicznej i wobec tego – w razie uwzględnienia skargi – skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność.
Sytuacja taka nie ma miejsca w sprawie z wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, a wobec tego ma tu zastosowanie ogólny przepis art. 199 P.p.s.a. Oznacza to, że, zgodnie z art. 209 w zw. z art. 157 § 1 P.p.s.a., brak jest podstaw do zamieszczenia w postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego orzeczenia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.