Uzasadnienie
PISMEM Z 23 LIPCA 2026 R. KIEROWNIK MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W B., DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA MIASTA I GMINY B. (DALEJ "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA K. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU A.S. (DALEJ JAKO "ZAINTERESOWANY") W SPRAWIE PRZYZNANIA ZASIŁKU STAŁEGO.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent K., bowiem z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że zainteresowany jest osobą bezdomną wobec niemożności ustalenia jego miejsca zamieszkania i jednoczesnego powrotu pod adres zameldowania, którym jest ul. P. [...]/[...], [...]-[...] K. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta K. wskazał, że właściwy w sprawie rozpoznania jest wnioskodawca, bowiem z oświadczenia samego zainteresowanego wynika, że zamieszkuje on pod adresem D. [...], [...]-[...] B., zatem nie jest osobą bezdomną, także z uwagi na fakt iż do miejsca zameldowania nie ma możliwości powrotu, zresztą nigdy tam nie zamieszkiwał.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przepis art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
Z kolei pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Z akt sprawy wywnioskować należy, że w dacie złożenia wniosku zainteresowany hospitalizowany był w Świętokrzyskim Centrum Psychiatrii w M., przed pobytem w szpitalu przebywał w lokalu swej matki pod adresem D. [...], [...]-[...] B., a od marca 2026 r. zamieszkuje on tymczasowo ponownie z matką pod wskazanym adresem. Natomiast z pozostałych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że niemożliwym było zastanie zainteresowanego w miejscu oświadczonego zamieszkiwania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
W realiach niniejszej sprawy, wobec niemożności jednoznacznego określenia miejsca zamieszkania zainteresowanego, a tym samym wskazania organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s., z jednoczesnym ustaleniem że A.S. posiada stały meldunek, przy czym do mieszkania pod tym adresem, tj. ul. P. [...]/[...] w K., nie ma możliwości powrotu, przyjąć należy że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności. Konstatacja ta prowadzi do uznania właściwości Prezydenta Miasta K. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku stałego, w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 u.p.s.
Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.