Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 lipca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim i Starostą Powiatu Bialskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do uregulowania sytuacji prawnej przyczepki samochodowej o nr rej [...] zatrzymanej na terenie drogowego przejścia granicznego w T. z powodu braku obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 13 września 2013 r. obywatel Białorusi V.B. przekraczał granicę z Polski do Białorusi przez drogowe przejście graniczne w T. Podczas kontroli dokumentów funkcjonariusze straży granicznej stwierdzili, że podróżny nie ma dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu.
Działając na podstawie przepisów ustawy prawo o ruchu drogowym pojazd został zatrzymany i przekazany do dyspozycji Starosty Bialskiego, który uznał się niewłaściwym do prowadzenia sprawy przekazując wszystkie dokumenty Naczelnikowi Urzędu Celnego w B. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wyjaśnił, iż nie zgadza się ze zdaniem Starosty Bialskiego, że jeżeli pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, przekazuje się go właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celnego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. W ocenie Naczelnika Urzędu Celnego zatrzymany samochód posiada status wspólnotowy i brak jest możliwości prawnych regulowania jego sytuacji w oparciu o prawo celne.
Jednocześnie organ podniósł, iż zakres jego działania określony przepisami prawa celnego obejmuje regulowanie spraw dotyczących towarów nie posiadających statusu towaru wspólnotowego. Natomiast przyczepka samochodowa była już zarejestrowana w jednym z państw członkowskich - na terenie Belgii, co oznacza, że jeżeli nawet uprzednio zostałaby przywieziona spoza terenu Unii Europejskiej, to jej sytuacja ze względu na przepisy prawa celnego została uregulowana, gdyż przyjęty do obrotu na terytorium Unii (a więc i zarejestrowany) może być tylko pojazd wprowadzony na terytorium Unii, jeżeli jego sytuacja została uregulowana (został zwolniony przez organ celny).
Organ wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, a w szczególności odpowiedź uzyskana w ramach pomocy prawnej od belgijskiej administracji celnej wskazują, że przyczepka została sprzedana w dniu 12 czerwca 2012 r. na terenie Belgii przez siostrę byłego (zmarłego właściciela) L.T. i zgodnie z prawodawstwem belgijskim nie ma obowiązku rejestrowania przyczepek o małej masie całkowitej. A zatem fakt potwierdzenia przez administrację celną Belgii nabycia przyczepki na terenie Belgii wskazuje na wspólnotowy status tejże przyczepki. W tej sytuacji winien znaleźć zastosowanie art. 313 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia z dnia 2 lipca 1993 r. wprowadzającego Przepisy Wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. WE Nr 258 z 29.10.1993r. z późn. zm. dalej PWKC). Stosownie do postanowień tegoż rozporządzenia przyczepkę nabytą w Belgii należy uznać jako posiadającą status wspólnotowy.
Tym samym sprawa nie podlega uregulowaniu ze względu na przepisy prawa celnego. Przekazany pojazd nie może więc zostać przejęty przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. Jednocześnie organ podniósł, że w przepisie art. 130a ust. 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym podane zostały warunki odnoszące się do przekazywanego pojazdu tj.
1) pojazd nie powinien być zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej, 2) przekazany jest w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. Warunki te powinny zaistnieć równocześnie a więc podstawa do przekazania (i przejęcia pojazdu) zachodzi tylko wtedy, gdy sytuacja pojazdu wymaga uregulowania zgodnie z przepisami prawa celnego. Natomiast w niniejszej sprawie wymóg równoczesności nie został dopełniony. Pojazd wprawdzie nie jest zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej (podobnie jak wiele porzuconych i wyrejestrowanych samochodów na terenie polskich miast), ale ponieważ jego sytuacja zgodnie z przepisami prawa celnego jest uregulowana, nie może zostać przekazany w celu takiego uregulowania. Inne rozumienie przepisu art. 130a ust 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym prowadzi do absurdu, gdyż w przypadku pojazdów porzuconych i już wcześniej wyrejestrowanych w Polsce, a więc w kraju członkowskim Unii Europejskiej każdorazowo samochód winien być przekazywany do organów celnych w celu regulowania statusu celnego tylko dlatego, że na dzień zatrzymania lub ujawnienia nie jest już zarejestrowany. Podążając logiką zaprezentowaną przez Starostę Bialskiego nie ma żadnej różnicy pomiędzy pojazdem wyrejestrowanym w Belgii, Niemczech czy w Polsce i za każdym razem brak rejestracji winien skutkować regulowaniem statusu celnego. Na zasadzie analogii wszystkie więc wyrejestrowane wraki znajdujące się na ulicach polskich miast winne być przekazywane do właściwych miejscowo organów celnych tylko dlatego, że obecnie nie są zarejestrowane i rzekomo istnieją podstawy do regulowania ich sytuacji celnej. Samochód wyrejestrowany i porzucony w Polsce pod względem statusu celnego niczym nie różni się od samochodu, czy przyczepki wyrejestrowanej w Belgii czy Francji.
W ocenie Naczelnika Urzędu Celnego w B. w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 130a ust. 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Zdaniem organu pojazd znajdował się w wolnym obrocie na terenie Belgii, co zostało potwierdzone przez administrację celną tego kraju. W tej sytuacji przekazywanie towaru wspólnotowego znajdującego się na terenie Unii Europejskiej celem regulowania jego statusu jest bezzasadne i właściwym organem do prowadzenia postępowania winien być w ocenie Naczelnika Urzędu Celnego Starosta Bialski.
W odpowiedzi na wniosek Starosta Powiatu Bialskiego wniósł o wskazanie Naczelnika Urzędu Celnego w B. jako organu właściwego do rozpoznania przedmiotowej sprawy.
W uzasadnieniu wskazano, że z ustaleń Straży Granicznej wynika, że wskazany wyżej pojazd w dniu usunięcia nie był zarejestrowany. Zdaniem Urzędu Celnego przedmiotowa przyczepka nie była zarejestrowana w Belgii prawdopodobnie z uwagi na mniejszą niż 750 kg maksymalną dopuszczalną masę tego środka transportowego.
Jest przy tym poza sporem, że przedmiotowy pojazd w dniu jego usunięcia nie był zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej.
Organ wskazał, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnych przypadkach ma zastosowanie art. 130a ust. 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym co potwierdza właściwość organu celnego w sprawie uregulowania sytuacji prawnej pojazdu usuniętego z drogi, który nie jest zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej. Sądy orzekając w podobnych sprawach słusznie przyjęły, że zarówno wykładnia językowa przepisu art. 130a ust. 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak i wykładnia celowościowa, prowadzą do jednoznacznej konkluzji o właściwości organu celnego w sprawie uregulowania sytuacji prawnej pojazdu usuniętego z drogi, który nie jest zarejestrowany w żadnym z państw Unii Europejskiej.
Jak wynika z treści złożonego wniosku, Naczelnik Urzędu Celnego w B. nie zgadza się z wyrażanym wielokrotnie w tej sprawie stanowiskiem NSA, uznając się za organ niewłaściwy rzeczowo do załatwienia sprawy, ponieważ jak twierdzi nie mają zastosowania w tej sprawie i do tej przyczepy przepisy art. 130a ust. 10b ustawy Prawo o ruchu drogowym.
W ocenie Starosty istotne znaczenie w tej sprawie ma wskazana podstawa usunięcia pojazdu, art. 130a ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, tj. nieokazanie przez kierującego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub dowodu opłacenia składki za to ubezpieczenie w państwie członkowskim UE. Brak dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu z zasady nie może być podstawą usunięcia pojazdu zarejestrowanego w państwie członkowskim UE. Prowadzi to do wniosku, że Straż Graniczna podejmując decyzję o usunięciu przedmiotowego pojazdu z drogi i umieszczeniu go na parkingu strzeżonym miała powody do przyjęcia, że:
- - w dniu usunięcia pojazdu istniał obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu,
- - pojazd nie był w tym dniu zarejestrowany w którymkolwiek państwie członkowskim UE.
W przeciwnej sytuacji nie byłoby podstaw prawnych do usunięcia pojazdu oraz nie miałyby zastosowania przepisy art. 130 a ustawy Prawo o ruchu drogowym, w tym przepisy określające zadania starosty w przypadku nieodebrania pojazdu przez właściciela w ustawowym terminie.
Mając na uwadze powyższe Starosta Bialski stwierdził, że nie jest organem właściwym w tej sprawie i sprawa uregulowania sytuacji prawnej przedmiotowego pojazdu winna być załatwiona przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sprawy kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji sądowej
W niniejszej sprawie zaistniał spór kompetencyjny negatywny, bowiem żaden z organów administracji nie uznaje się właściwym do załatwienia sprawy. Przedmiotem sporu jest uregulowanie sytuacji prawnej przyczepki zatrzymanej na terenie drogowego przejścia granicznego w związku z brakiem dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza przyczepki.
Podstawą prawną mającą w sprawie zastosowanie jest art. 130a ust. 10b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), dalej powoływanej jako ustawa, którego interpretacja przez Naczelnika Urzędu Celnego i Starostę doprowadziła oba organy do wniosku, iż żaden nie jest właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelnik Urzędu Celnego twierdził, iż pojazd (którym niewątpliwie jest przyczepa – zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym) już był zarejestrowany na terenie Belgii i nie ma potrzeby regulowania jego sytuacji, a Starosta Powiatu Bialskiego uważa, że wobec jego wyrejestrowania należy tę sytuację uregulować.
Stosownie do art. 130a ust. 10b ustawy, jeżeli usunięty pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, przekazuje się go właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu celnego w celu uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie wypełnia przesłankę powołanego przepisu. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż przedmiotowy pojazd został usunięty z drogi w związku z brakiem dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz, że nie jest on zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej.
Równocześnie, o czym zdaje się zapominać wnioskujący organ, do usunięcia z drogi tego pojazdu doszło przy przekraczaniu przez obywatela Białorusi granicy wspólnotowej. Jest to zatem sytuacja inna niż ta, na którą organ powołuje się we wniosku, sprowadzająca się do pozostawania na jakiejkolwiek drodze publicznej wyrejestrowanego samochodu. Mamy bowiem do czynienia z sytuacją podlegającą ze swej istoty regulacji prawnocelnej, związaną z zamierzonym wywozem pojazdu poza granice Unii Europejskiej. Rzeczą organu celnego jest wyjaśnienie, czy i jakie przepisy prawa celnego powinny zostać zastosowane w odniesieniu do przedmiotowego pojazdu w zaistniałej sytuacji. Ocena organu celnego powinna zostać dokonana w stosownej formie prawnej.
Wobec powyższego należało wskazać Naczelnika Urzędu Celnego w B. jako organ właściwy w sprawie i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 i art. 15 § 2 P.p.s.a.