Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. wnioskiem z dnia 20 czerwca 2013 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. M. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 25 kwietnia 2013 r. pracownik socjalny [...] Opieki Zdrowotnej w R. przeprowadził z R. M. rodzinny wywiad środowiskowy w związku ze zgłoszonym wnioskiem o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że R. M. jest osobą bezdomną, bezrobotną, niepełnosprawną i aktualnie tymczasowo przebywającą w [...] Opieki Zdrowotnej w R. Ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały wyżej wymienionego była W. ul. [...].
Wniosek o pomoc wraz z niezbędną dokumentacją został przekazany do Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w W. W dniu 23 maja 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w W. zwróciło przedmiotowy wniosek Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w R. uznając się za niewłaściwy.
W ocenie Prezydenta Miasta R. organem właściwym do rozpatrzenia wspomnianego wniosku jest Prezydent Miasta W. Zgodnie z przepisem art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały - art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Za osobę bezdomną zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.
W ocenie wnioskodawcy R. M. jest osobą bezdomną, ostatnio zameldowaną na pobyt stały w W. przy ulicy [...]. Nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Na terenie Gminy Miasta R. przebywa aktualnie w związku z leczeniem na oddziale psychiatrycznym w [...] Opieki Zdrowotnej w R. Oczekuje na umieszczenie w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w R. W oświadczeniu złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego R. M. stwierdził, że przyszłość wiąże z miastem R. i to w ocenie Prezydenta Miasta W. przesądza o jego niewłaściwości do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Jednakże sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu. Musi on być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Trudno przyjąć zatem, że pobyt na oddziale szpitalnym jest tożsamy z zamieszkaniem na terenie gminy, w której szpital się znajduje. Konsekwentnie zdaniem organu nie można uznać, że R. M. założył tu ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów. Nadto oświadczenie wnioskodawcy o wiązaniu swojej przyszłości z miastem R. nie skutkuje tym, że przestał on być osobą bezdomną. Nadal bowiem nie posiada miejsca zamieszkania.
Organ zwrócił także uwagę, że to Prezydent Miasta W. uznając się za niewłaściwy winien skierować wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, gdyż już wtedy powstał przedmiotowy spór.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta W. wskazał, że ustalenia Prezydenta Miasta R. co do bezdomności R. M. budzą wątpliwości. Organ podniósł, że o bezdomności nie może świadczyć fakt obecnego przebywania R. M. na Oddziale Psychiatrycznym [...] Opieki Zdrowotnej w R. W żaden sposób nie świadczy to o tym, że przed koniecznością hospitalizacji R. M. nie zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym, w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów lub w lokalu, który nadaje się do stałego pobytu ludzi. Przy czym o bezdomności nie może świadczyć fakt braku posiadania lokalu mieszkalnego, albowiem osoba, która może dysponować lokalem mieszkalnym chociażby na zasadzie użyczenia, nie może być uznana za osobę bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Inaczej jest, gdy osoba przebywa w schronisku dla bezdomnych bądź noclegowni, wówczas bezsprzecznie osoba ta nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Natomiast z dokumentacji sprawy przekazanej do CPS przedmiotowe okoliczności nie wynikały, dlatego też właściwość miejscowa oparta na przepisie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie mogła znaleźć zastosowania.
W ocenie organu należało zatem przyjąć, iż w niniejszym przypadku nie da się ustalić właściwości miejscowej na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, co też skutkowało koniecznością odpowiedniego zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zatem w przypadku, w którym właściwości miejscowej organu pomocy społecznej nie da się ustalić ani na zasadzie miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, ani w oparciu o przesłankę bezdomności tej osoby, odpowiednie zastosowanie winien znaleźć przepis art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., względnie art. 21 § 2 k.p.a. W tym względzie wypowiedział się również NSA w postanowieniu z dnia 18 listopada 2011 roku, I OW 128/11 zgodnie z którym w zakresie, w jakim ustalenie organu właściwego miejscowo w sprawie nie jest możliwe w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, ustalenie właściwości miejscowej organu następuje na podstawie art. 21 § 1 i 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej, w przypadku gdy nie można ustalić miejsca zamieszkania strony ustala się według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron. Organ wskazał, że miejscem pobytu R. M. przed hospitalizacją było miasto R. Zatem właściwym miejscowo pozostawał Prezydent Miasta R. Ponadto, gdyby żadna z przesłanek objętych art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. nie znalazła zastosowania odpowiednie zastosowanie wówczas winien znaleźć § 2 art. 21 k.p.a., zgodnie z którym właściwym miejscowo jest organ właściwy dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące konieczność wszczęcia postępowania. Zdaniem organu powyższa przesłanka również przemawia za właściwością Prezydenta Miasta R., albowiem zdarzeniem powodującym konieczność wszczęcia postępowania było wniesienie podania o pomoc.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W sprawie nie może ulegać wątpliwości, że R. M. jest bezdomny. Miejsce, w którym przebywa na terapii psychiatrycznej, nie stanowi podstawy do ustalenia właściwości miejscowej organu w sprawie w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Podstawą jest art. 101 ust. 2 niniejszej ustawy. Właściwość miejscową ustala się według stanu faktycznego, istniejącego w dniu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przyznania świadczeń pomocy społecznej. Takiej podstawy nie daje zamiar w przyszłości zrealizowania planów wyboru miejsca zamieszkania. Dlatego oświadczenie R. M., że przyszłość wiąże z miastem R. nie może decydować, że aktualnie jego miejscem zamieszkania jest to miasto. W okolicznościach faktycznych sprawy, R. jest tylko miejscem tymczasowego pobytu R. M. Z oświadczeń składanych przez R. M. wynika, że jest on osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego też rozważania Prezydenta Miasta W. dotyczące braku możliwości ustalenia właściwości miejscowej na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej są bezzasadne.
Z tego względu na podstawie art. 15 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.