Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 stycznia 2021 r., Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy [...] poprzez wskazanie organu właściwego do ustalenia na rzecz M. M. prawa do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego.
Jak wynika z akt sprawy, M. M. w dniu 19 listopada 2020 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie jej zasiłku okresowego. Wójt Gminy [...] uznał się jednak za organ niewłaściwy w sprawie, bowiem stanął na stanowisku, iż M. M. jest osobą bezdomną. Wskazał, że w/w zamieszkuje w baraku jej użyczonym przez mieszkańca Gminy, usytuowanym na łące, w którym znajduje się jedno pomieszczenie, podzielone na dwa mniejsze z prowizoryczną kuchnią. Barak ogrzewany jest za pomocą pieca typu koza, służącego również do przyrządzania gorących posiłków. Brak odpowiedniej wentylacji grozi jednak zaczadzeniem, co zagraża zdrowiu a nawet życiu. Ponadto w baraku tym nie ma: prądu, bieżącej wody, jak również toalety.
Podkreślono przy tym, że pomimo, iż obiekt ten nie spełnia minimalnych warunków bytowych, M. M. konsekwentnie odmawia skorzystania z pomocy w formie umieszczenia jej w schronisku dla bezdomnych.
Skoro zaś w/w – jako osoba bezdomna - jest zameldowana na pobyt stały w [...] w Gminie [...] w powiecie [...] (jest spadkobierczynią lokalu mieszkalnego położonego pod tym adresem, w którym nie może jednak przebywać bo zamieszkuje w nim inny członek rodziny) to - w ocenie organu wnioskującego - organem właściwym do rozpoznania jej wniosku jest Wójt Gminy [...].
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] nie zgodził się ze stanowiskiem, że M. M. jest osobą bezdomną. Podniósł, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 27 listopada 2020 r. stwierdzono, iż w/w mieszka w baraku mieszkalnym. Przepisy ustawowe oraz orzecznictwo sądowe jasno natomiast wskazują, że potencjalna możliwość zamieszkania w lokalu nawet bez mediów i potwierdzenia zameldowania w nim na pobyt stały, nie pozwala uznać osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy za osobę bezdomną. Brak w lokalu ciepłej wody, energii i ogrzewania niewątpliwie stwarza trudności w codziennej egzystencji, jednak nie wyklucza możliwości zamieszkiwania w nim.
Ponadto uczestnik postępowania stwierdził, że nieprawdą jest, iż M. M. nie ma możliwości zamieszkania w budynku mieszkalnym położonym na terenie Gminy [...], który odziedziczyła po swojej matce. W rzeczywistości bowiem od śmierci matki lokal mieszkalny, w którym wcześniej zamieszkiwała, stoi pusty i nie jest zajmowany przez innego członka rodziny, albo przez inne osoby. Fakt ten znany jest pracownikom socjalnym oraz mieszkańcom wsi, co potwierdzają dołączone oświadczenia radnej oraz sołtysa miejscowości [...].
W związku z powyższym, Wójt Gminy [...] wnosił o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie - w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku M. M. o przyznanie zasiłku okresowego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Bezspornym jest, że M. M. posiada adres zameldowania w miejscowości [...], gmina [...], skąd wyprowadziła się w latach 80-tych. Ponadto z oświadczeń sołtysa wsi [...] i radnej wynika, że lokal znajdujący się pod tym adresem od śmierci matki M. M. stoi posty i nie jest przez nikogo zamieszkały. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić – jak sugeruje wnioskodawca - iż w lokalu tym strona nie ma potencjalnej możliwości zamieszkania. W sprawie nie zachodzą zatem przesłanki do zastosowania art. 101 ust. 2 u.p.s.
W ocenie składu orzekającego, właściwość miejscową organu w niniejszej sprawie należy ustalić w oparciu o treść art. 101 ust. 1 u.p.s. Wyjaśnić bowiem należy, że zamiar przebywania w danej miejscowości wynika albo z wiarygodnych wypowiedzi zainteresowanej osoby albo z okoliczności sprawy, uwzględniających fakty i zdarzenia pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wysnucie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem życiowym danej osoby. Chodzi o takie okoliczności, które świadczą o zcentralizowaniu podstawowych (głównych) jej życiowych funkcji w takim zakresie, że można z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że dana miejscowość stanowi jej centrum życiowe (art. 25 k.c.).
W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że na miejsce zamieszkania składają się dwa elementy: przebywania w sensie fizycznym w danej miejscowości i wola stałego pobytu, występujące łącznie.
Z akt sprawy wynika, że aktualnie M. M. przebywa w miejscowości [...] ul. [...], gdzie mieszka w baraku użyczonym jej przez jednego z mieszkańców. Adres ten w/w wskazuje jako swój adres zamieszkania. Zasadnie przy tym zwraca uwagę uczestnik postępowania, że braki w wyposażeniu w/w obiektu niewątpliwie utrudniają w nim zamieszkiwanie, ale go nie wykluczają. Zainteresowana prowadzi w nim zaś jednoosobowe gospodarstwo domowe, podejmuje sezonowe zatrudnienie i w Ośrodku Zdrowia w [...] korzysta ze świadczeń zdrowotnych. Także do GOPS-u w [...] złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia z pomocy społecznej.
Powyższe okoliczności pozwalają zatem przyjąć, iż centrum spraw życiowych M. M. stanowi obecnie Gmina [...], co uzasadnia wskazanie Wójta tej Gminy jako organu miejscowo właściwego do rozpoznania wniosku M. M. o przyznanie zasiłku okresowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.