Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość – w trybie art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575 ze zm.) – poprzez wskazanie Miasta [...] (miasta na prawach powiatu) jako powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M., J., T. i W.S. umieszczonych w rodzinie zastępczej w osobach H. i E.S. zamieszkałych w K. Prezydent Miasta [...] wskazał, że małoletni: M., J., T. i W.S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] sierpnia 2014 r., [...], umieszczeni zostali w rodzinie zastępczej w osobach H. i E.S., przy czym matce małoletnich – M.S. – ograniczono władzę rodzicielską.
M.S. oświadczyła, że od 2013 r. mieszka [...] wraz z konkubentem W.B. i ich wspólnym dzieckiem E.S.. Z oświadczenia tego wynika, iż małoletni wskazani we wniosku pozostali wraz z rodzicami M.S. w [...].
Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki na opiekę i wychowanie dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dla ustalenie miejsca zamieszkania małoletnich M., J., T. i W.S. konieczne jest zastosowanie art. 26 § 1 k.c., ustalającego miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jako miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu przysługuje władza rodzicielska.
Przed umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej władza rodzicielska przysługiwała wyłącznie ich matce M.S., zaś miejscem zamieszkania M.S. było w tym czasie Miasto [...], które odmówiło zawarcia porozumień w sprawie warunków pobytu dzieci w pieczy zastępczej i wysokości wydatków na ich opiekę i wychowanie.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent [...] wniósł o jego oddalenie, bowiem Miasto [...] nie jest właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M. S., J.S., T.S. i W.S. umieszczonych w rodzinie zastępczej.
Prezydent [...] stwierdził, że M.S. nie była i nadal nie jest zameldowana na pobyt stały [...], jak również nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] Składając oświadczenie z [...] listopada 2014 r. wskazała jedynie, że zajmuje bezumownie lokal. Trudno tym samym przyjąć, że matka małoletnich przebywała [...] z zamiarem stałego pobytu, jak również że [...] koncentrowały się jej sprawy życiowe, w rozumieniu art. 25 k.c. Nie można wykluczyć, że wskazana przebywała jedynie czasowo [...], a następnie powróciła do [...] albo osiedliła się na stałe w innej miejscowości.
Nie jest możliwe zatem ustalenie miejsca zamieszkania matki i tym samym małoletnich przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej. Dzieci M.S. nie przebywały z nią nigdy stale [...]. Z zebranych dokumentów nie wynika także, aby sąd w okresie od listopada 2013 r. do 28 sierpnia 2014 r. wydał postanowienie, w którym określiłby miejsce zamieszkania małoletnich. W konsekwencji, chcąc określić ich miejsce zamieszkania należy zastosować art. 26 k.c. W myśl § 2 zdanie drugie przywołanego przepisu, jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
W związku z powyższym przyjmując, że nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania małoletnich w okresie od listopada 2013 r. do dnia ich umieszczenia w rodzinie zastępczej, a zatem zastosowanie powinien znaleźć art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Małoletni, jak wynika z informacji uzyskanej z Urzędu Miejskiego w [...], byli zameldowani na pobyt stały przed umieszczeniem w pieczy zastępczej w [...] przy ul. [...]. Tym samym właściwym do ponoszenia wydatków na ich opiekę i utrzymanie w rodzinie zastępczej będzie Prezydent Miasta [...].
Następnie w piśmie z [...] września 2016 r. Prezydent [...] podniósł, że M.S. nigdy nie była zameldowana [...], ani na pobyt stały, ani na czasowy oraz, że od roku nie przebywa już w lokalu przy ul. [...], gdyż powróciła do [...]. Tę ostatnią okoliczność potwierdził MOPS w [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 575) "w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego." Z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. wynika natomiast, że spory o właściwość rozstrzyga między organami jednostek samorządu terytorialnego wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a w razie braku takiego organu – sąd administracyjny. Podmioty będące w sporze w rozpoznawanej sprawie nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji do ponoszenia wydatków za pobyt M., J., T. i W.S. w rodzinie zastępczej. Z powyższych regulacji wynika, że właściwy do rozpoznania przedmiotowego sporu jest Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 cytowanej ustawy). Kolejność przy ustalaniu organu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej jest więc taka: 1. miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej;
- 2. miejsce jego zameldowania;
- 3. miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej.
W przedmiotowej sprawie, jak słusznie wskazał Prezydent [...], nie sposób określić miejsca zamieszkania matki małoletnich M.S., przed umieszczeniem dzieci w pieczy zastępczej, ale bezsporne było, że nie zamieszkują one z nią, lecz z dziadkami, przy czym sąd nie ustalił miejsca zamieszkania dzieci u matki, przed umieszczeniem ich w rodzinie zastępczej (zob. art. 26 k.c.). W takiej sytuacji należało zgodzić się z Prezydentem [...], że zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka (które, co do zasady, określa miejsce zamieszkania rodziców – art. 26 k.c.), właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały, a to, co bezsporne, było w [...].
Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 191 ust. 1 i 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł jak w postanowieniu.