Uzasadnienie
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie i Ochrony Zdrowia w Dzierżoniowie wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Krakowie w sprawie ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni A. B. jest zameldowany na pobyt stały w B. w powiecie dzierżoniowskim. Jednakże od [...] lat nie mieszka tam, nie mieszkają tam też jego rodzice (notatka urzędowa pracownika wnioskodawcy). W okresie od [...] września 2005 r. do [...] września 2007 r. małoletni był zameldowany na pobyt czasowy w powiecie krakowskim i faktycznie zamieszkiwał tam wraz z ojcem. W listopadzie 2007 r. ojciec małoletniego wyjechał za granicę i małoletni w dniu [...] grudnia 2007 r. został umieszczony w interwencyjnej placówce opiekuńczo-wychowawczej w Krakowie na podstawie postanowienia Sądu w Krakowie. Do tego czasu małoletni przebywał pod różnymi krakowskimi adresami. W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie powołując się na art. 86a ustawy o pomocy społecznej domaga się od Powiatu Dzierżoniowskiego pokrycia kosztów utrzymania małoletniego w tej placówce ([...] zł miesięcznie). W ocenie wnioskodawcy powiatem zobowiązanym do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest powiat krakowski.
Należy przede wszystkim podkreślić, że umieszczenie małoletniego w placówce odbyło się na podstawie art. 86 ust. 9 pkt 1 i art. 86 ust. 10 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), to jest bez skierowania i bez porozumienia publicznoprawnego, o którym mowa w art. 86 ust. 4 ustawy. W takim przypadku - zgodnie z art. 86 ust. 10 ustawy - koszty pobytu dziecka w placówce ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed przyjęciem do całodobowej placówki. Powiatem, z którego małoletni po raz pierwszy został umieszczony poza rodziną jest powiat krakowski, ponieważ powiat właściwy do ponoszenia kosztów wyznacza miejsce faktycznego zamieszkania dziecka (jego rodziców) a nie jego zameldowania.
Niesporne jest, że małoletni - przed umieszczeniem w interwencyjnej placówce opiekuńczo-wychowawczej - przebywał wraz z ojcem z zamiarem stałego pobytu w powiecie krakowskim, nie łączyły ich żadne związki z miejscem stałego zameldowania, które opuścili [...] lat temu.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie wnosił o wskazanie jako właściwego powiatu dzierżoniowskiego. Wywiedziono, że zgodnie z art. 86a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na dziecko jest powiat miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pierwszej formie opieki zastępczej nad dzieckiem. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków na to dziecko jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W niniejszej sprawie zastosowanie będzie miała dyspozycja zapisów ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu wskazanym powyżej, tym bardziej że małoletni A. M. przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej od dnia [...] grudnia 2007 r., a zatem gdy ww. regulacja prawna już obowiązywała.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika też, iż oboje rodzice małoletniego A. B. przebywają za granicą. Trudno wskazać gdzie osoby te przebywają z zamiarem stałego pobytu i gdzie koncentrowała się ich życiowa działalność.
Powyższa okoliczność jest o tyle istotna, że zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W myśl art. 26 miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejscem zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
W oparciu o powołaną regulację prawną należy dojść do przekonania, że koszty związane z utrzymaniem dziecka - A. B. w interwencyjnej placówce opiekuńczo-wychowawczej Pogotowie Opiekuńcze przy ul. [...] w Krakowie powinien ponosić powiat właściwy ze względu na jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, tj. powiat dzierżoniowski. Uwzględniając powyższe powód kilkakrotnie wezwał pozwanego do zapłaty wskazując, że ten ostatni jest zobowiązany do refundacji kosztów poniesionych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie z tytułu przyznanego świadczenia. Powód wnosił o pokrycie kosztów utrzymania małoletniego A. M., który w okresie od [...] grudnia 2007 r. do dnia [...] marca 2008 r. przebywał w interwencyjnej placówce opiekuńczo-wychowawczej Pogotowiu Opiekuńczym w Krakowie przy ul. [...].
Powód wskazywał, że wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka została określona Zarządzeniem Prezydenta Miasta Krakowa Nr 660/2007 z dnia 23 marca 2007 r. na kwotę 6785,61 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset osiemdziesiąt pięć złotych sześćdziesiąt jeden groszy) miesięcznie.
Na dzień [...] maja 2008 r. kwota zadłużenia wobec Gminy Miejskiej Kraków MOPS w Krakowie wynosiła: [...] zł (słownie: [...]) i została ustalona wg następującej kalkulacji: kwota średniego kosztu miesięcznego utrzymania dziecka w placówce podzielona przez ilość dni w danym miesiącu i pomnożona przez ilość dni pobytu dziecka w placówce.
Ostatecznie w dniu [...] października 2008 r. Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie I Wydział Cywilny wydał pozew w postępowaniu upominawczym uznając za zasadną argumentację uczestnika.
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie i Ochrony Zdrowia w Dzierżoniowie w piśmie procesowym z 22 stycznia 2009 r. poinformowało, że wniosło sprzeciw od nakazu zapłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sporem o właściwość jest sytuacja prawna, w której co do zakresu działania organów państwowych zachodzi rozbieżność poglądów, która powinna być usunięta na skutek podjęcia środków prawnych. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów państwowych zachodzi w odniesieniu do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, czyli gdy występuje tożsamość sprawy, którą zajmują się co najmniej dwa organy. A zatem wtedy, gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie sprawy pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącymi tego samego podmiotu, przy zastosowaniu tej samej podstawy prawnej. Spór o właściwość może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, a zatem sprawy, w której organ administracji publicznej dokonuje autorytatywnej konkretyzacji normy materialnego prawa administracyjnego w zakresie uprawnienia lub obowiązków jednostki. Przedmiotem sporu nie mogą być sprawy cywilne, do rozpoznawania sporu o prawo właściwym jest sąd powszechny.
Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygania sporu cywilnego pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego o zwrot wydatków za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Sprawa ta nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. Z tego względu spór o właściwość jest niedopuszczalny. W sprawie toczy się postępowanie cywilne, które z przyczyn formalnych zostało zawieszone.
Z tego względu na mocy art. 15 § 2 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.