Uzasadnienie
Wójt Gminy Włoszakowice wnioskiem z dnia 19 lipca 2016 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Prezesem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. N. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego.
Do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z dnia 28 stycznia 2016 r. D. N. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we Włoszakowicach o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem syna. We wniosku wskazała, ze nie pracuje, gdyż od marca 2010 r. pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy.
Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] Wójt Gminy Włoszakowice odmówił D. N. przyznania świadczenia rodzicielskiego wskazując, że organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) w myśl art.2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz.704 ze zm.- dalej jako " ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników").
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, po rozpatrzeniu odwołania D. N., decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano że Pani D. N. jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników winna złożyć wniosek na druku KRUS SR - 24A do jednostki organizacyjnej KRUS jako organu właściwego.
W związku z decyzją Wójta Gminy Włoszakowice, D. N. wnioskiem z dnia 4 marca 2016 r. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie zasiłku rodzicielskiego.
Przy piśmie z dnia 23 czerwca 2016 r. KRUS Placówka Terenowa w Rawiczu przekazała wniosek D. N. zgodnie z właściwością do Wójta Gminy Włoszakowice, wskazując, że zgodnie z art.35 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zasiłek macierzyński przysługuje osobie ubezpieczonej. D. N. pomimo posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników tj. nie opłaca składek z uwagi na uzyskane prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 3a ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jeżeli został złożony wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje od dnia następującego po dniu, w którym wydana została decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo.
We wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Wójt Gminy Włoszakowice wskazał, że D. N. jest rolnikiem, posiada i prowadzi gospodarstwo rolne, stąd KRUS jako organ właściwy winien rozpatrzyć jej wniosek. Stanowisko takie potwierdziło również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie w decyzji z dnia [...] maja 2016 r.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powyższe stanowisko uznał za niezasadne. D. N. nie przysługuje zasiłek macierzyński albowiem w myśl art. 35 a ust. 1 u.s.r. świadczenie to przysługuje osobie ubezpieczonej. Z uwagi na przyznanie przez ZUS od dnia 7 kwietnia 2008 r. D. N. uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym mężu, Prezes KRUS decyzją z dnia 31 maja 2010 r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 lipca 2008 r. zarówno w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego jak również w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
Ponadto od dnia 1 marca 2010 r. D. N. ma przyznane prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. D. N. od dnia 01 lipca 2008 r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 1 u.s.r. ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: rolnik (.....), jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Natomiast na podstawie art. 16 ust.3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu nie podlega rolnik, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Tym samym D. N. nie przysługuje zasiłek macierzyński w oparciu o ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników, lecz przysługuje jej świadczenie rodzicielskie na podstawie art. 17 c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.). Zgodnie bowiem z założeniem ustawodawcy, który ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1217) wprowadził nowe świadczenie rodzinne dla rodzin wychowujących dzieci — świadczenie rodzicielskie, było to aby świadczenie rodzicielskie przysługiwało osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Prezesa KRUS, organem właściwym do rozpoznania wniosku D. N. w sprawie ustalenia świadczenia rodzicielskiego jest Wójt Gminy Włoszakowice.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art.15 §1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. t.j: 2016 r., poz.718 ze zm.), powoływanej dalej, jako " p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory, o których mowa w art.4 wskazanej ustawy, czyli spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jako spór o właściwość określa się obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim, co do upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej. Analogicznie przez spór kompetencyjny należy rozumieć rozbieżność oceny upoważnienia do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej zaistniałą pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej.
Innymi słowy przez spór kompetencyjny, w rozumieniu wskazanego na wstępie art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, gdy z jednej strony organ samorządu terytorialnego, a z drugiej organ administracji rządowej uważają się za niewłaściwe w sprawie.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania zaistniał negatywny spór kompetencyjny między Wójtem Gminy Włoszakowice a Prezesem KRUS, który dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. N. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego.
Przystępując do rozpoznania tego sporu, wskazać należy, że zasiłek macierzyński w myśl art.18 pkt 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest świadczeniem z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Zgodnie zaś z art.35 a ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zasiłek ten przysługuje osobie ubezpieczonej. Zatem w sprawie konieczne jest ustalenie, czy D. N. jest osobą ubezpieczoną w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i czy nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie powołanej ustawy.
Stosownie do treści art.16 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy podlega rolnik. Na podstawie art.16 ust.3 powołanej ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu nie podlega rolnik, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Ponadto z treści art.16 ust.2 pkt 3 wskazanej ustawy wynika, że osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy obejmuje się ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek. Powyższe oznacza, na co słusznie zwrócił uwagę Prezes KRUS, że osoba pobierająca rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy nie jest osobą ubezpieczoną, chyba, że złoży wniosek o objęcie jej ubezpieczeniem.
Z akt sprawy wynika, że Prezes KRUS – z uwagi na przyznanie przez ZUS od dnia 7 kwietnia 2008 r. D. N. uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym mężu - decyzją z dnia 31 maja 2010 r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 lipca 2008 r. zarówno w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego jak również w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego. W aktach sprawy brak jest wniosku zainteresowanej o objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Ponadto od dnia 1 marca 2010 r. D. N. ma przyznane prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Uznać zatem należy, że D. N. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, w myśl powołanego art.16 ust.3, tym samym jako osobie nieubezpieczonej nie przysługuje jej zasiłek macierzyński na podstawie art. 35 a ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Skoro D. N. jako osoba nieubezpieczona nie ma uprawnień do zasiłku macierzyńskiego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to w stosunku do niej mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz.114 ze zm.), które określają zasady przyznawania świadczenia rodzicielskiego.
Zgodnie z art.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniami rodzinnymi są: 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego;
- 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne;
- 3) zapomoga wypłacana przez gminy na podstawie art.22 a;
- 4) świadczenia wypłacane przez gminy na podstawie art.22 b;
- 5) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka;
- 6) świadczenie rodzicielskie.
Stosownie do art.20 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Organem tym jest, w myśl art.3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.
Mając powyższe rozważania na uwadze, przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku D. N. jest Wójt Gminy Włoszakowice.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.4 w związku z art.15§2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.