Uzasadnienie
Marszałek Województwa Mazowieckiego wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie ustalenia prawa E.F. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy: 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2008/2009.
W uzasadnieniu wniosku podał, że Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej w Warszawie pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak [...] działając na podstawie art. 21, art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, rozporządzenia (EWG) Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. dotyczącego stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób pracujących na własny rachunek oraz do członków ich rodzin, przemieszczających się w granicach Wspólnoty, rozporządzenia (EWG) Rady nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. ustaliło, że w sprawie o ustalenie prawa E.F. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy: 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2008/2009 zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, od dnia 1 maja 2004 r. albowiem W.F. podjął legalne zatrudnienie na terenie Niemiec od dnia 1 stycznia 2002 r.
W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na wniosek Prezydenta Miasta P. decyzjami z dnia [...] października 2009 r. o numerach: [...],[...],[...] oraz [...] stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta P. w przedmiocie przyznania E.F. świadczeń rodzinnych (decyzji: z dnia [...] września 2008 r. nr [...]; z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]; z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...]; z dnia [...] września 2005 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...]). W uzasadnieniach ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. stwierdzono, że skoro w tej sprawie zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to zostały one wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.), gdyż organem właściwym w sprawie był marszałek województwa.
Następnie, Prezydent Miasta P. postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], przekazał Marszałkowi Województwa Mazowieckiego wyżej wymienione decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz dokumenty E.F.
Marszałek Województwa Mazowieckiego decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] uznał wypłacone E.F. świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane i ustalił zwrot ww. świadczeń wraz z odsetkami na łączną kwotę [...].
W wyniku wniesionego od tej decyzji przez E.F. odwołania, sprawę rozpoznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., które decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji.
W związku z powyższym, Marszałek Województwa Mazowieckiego postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. [...] przekazał sprawę Prezydentowi Miasta P. jako organowi właściwemu w sprawie.
Z kolei, Prezydent Miasta P. postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. nr [...] ponownie przekazał dokumentację w sprawie E.F. wraz z decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. umarzającymi postępowanie przed tym organem Marszałkowi Województwa Mazowieckiego.
W związku z powyższym, Marszałek Województwa Mazowieckiego wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie ustalenia prawa E.F. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres zasiłkowy: 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2008/2009.
Prezydent Miasta P. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Marszałka Województwa Mazowieckiego jako organu właściwego w sprawie ustalenia prawa E.F. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres zasiłkowy: 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2008/2009.
W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek podał, że w niniejszej sprawie od dnia 1 maja 2004 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na podjęcie przez W.F. zatrudnienia na terenie Niemiec, zgodnie z informacją uzyskaną od Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej w W. w piśmie z dnia 15 lipca 2009 r. Jednocześnie wskazał, że E.F. od dnia 1 maja 2004 r. była uprawniona do świadczeń rodzinnych na podstawie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. W ocenie Prezydenta Miasta Płocka w tej sprawie nie miał zastosowania art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na fakt, iż mąż E.F. przebywał i pracował legalnie na terenie Niemiec już przed 1 maja 2004 r., a więc przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych dla E.F. na okres zasiłkowy 2004/2005 (o czym wnioskodawczyni nie poinformowała organu podczas składnia stosownego wniosku).
W związku z powyższym Prezydent Miasta P. wywiódł, iż pomimo stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nieważności jego decyzji w tym zakresie w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., w sprawie E.F. nadal zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. A zatem stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zadań samorządu województwa należy m.in. wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa Mazowieckiego, a Prezydentem Miasta P. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy będąc w sporze nie dokonały istotnych ustaleń stanu faktycznego sprawy, co należy do ich podstawowych obowiązków. Organy będące w sporze obowiązane są ustalić jednoznacznie stan faktyczny sprawy, czyli przedmiot sprawy w jakiej ten spór zaistniał.
Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu o właściwość w znaczeniu prawnym. Z istoty sporu o właściwość wynika, że ma on miejsce w sytuacji kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej, przy czym do sporu o właściwość może dojść tylko w powiązaniu ze sprawą administracyjną, indywidualną, która istnieje i w której toczy się postępowanie lub żądanie wszczęcia takiego postępowania. Spór taki nie ma miejsca w sytuacji, gdy nie toczy się jeszcze postępowanie administracyjne, uruchomione na wniosek lub z urzędu, lub gdy toczące się uprzednio postępowanie zakończyło się decyzjami ostatecznymi, w których następnie stwierdzono nieważność, czy też postępowanie zostało umorzone, a decyzja umarzająca stała się ostateczna, a także wówczas, gdy organ formułuje swój wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie na tle sprawy istniejącej, w której postępowanie się toczy.
Tymczasem w niniejszej sprawie, z akt sprawy wynika, że kwestia uprawnienia E.F. do otrzymania określonych świadczeń rodzinnych na troje dzieci za okresy 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009 została już rozstrzygnięta ostatecznymi decyzjami Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2008 r. nr [...]; z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]; z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...]; z dnia [...] września 2005 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...].
Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzjami z dnia [...] października 2009 r. o numerach: [...],[...],[...]oraz [...] stwierdziło ich nieważność.
Natomiast sprawa zwrotu przez E.F. wyżej wypłaconych jej świadczeń rodzinnych jako nienależnie pobranych, została załatwiona w ten sposób, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. uchyliło decyzję Marszałka Województwa Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2010 r. w tym przedmiocie i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest szczegółowego określenia jej przedmiotu oraz wyjaśnienia w jakiej sprawie administracyjnej toczy się postępowanie. Wniosek Marszałka Województwa Mazowieckiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poza samym żądaniem, zawiera bowiem nieprecyzyjne określenie przedmiotu sprawy wskazując, iż dotyczy ono ustalenia prawa E.F. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres zasiłkowy: 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008 i 2008/2009, w sytuacji gdy świadczenia te zostały już zrealizowane.
W uzasadnieniu wniosku organ nie wskazał sprawy, która powinna być rozpoznana przez organ administracji, w której postępowanie wszczęto lub zamierza się wszcząć.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przy tak sformułowanym wniosku i ustaleniach poczynionych przez organy pozostające w sporze o właściwość, nie jest możliwe zarówno określenie przedmiotu, jak i sprawy, która ma być rozpoznana przez organ administracji publicznej.
Brak precyzyjnego określenia sprawy i w konsekwencji możliwości podania organu właściwego powoduje, że na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe wskazanie przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do jej rozpoznania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w postanowieniu.