Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19 maja 2015 r. Wójt Gminy Bobrowo wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Gniewkowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. P. o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych.
W uzasadnieniu Wójt Gminy Bobrowo wskazał, że M. P., przebywający w Zakładzie Karnym w I., wniósł o skierowanie do Noclegowni dla Bezdomnych w B. W ocenie organu właściwym do rozpoznania wniosku jest Burmistrz Gniewkowa, bowiem M. P. nigdy nie posiadał stałego zameldowania na pobyt stały na terenie gminy Bobrowo. Okresowo był zameldowany w miejscowości F., co potwierdza rejestr mieszkańców Urzędu Miejskiego w Gniewkowie. Z wymienionego rejestru wynika także, że zainteresowany posiada ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie Gminy Gniewkowo. Z informacji uzyskanej od byłej żony wynika, że M. P. został wymeldowany z miejsca stałego pobytu decyzją administracyjną i nie posiada adresu zameldowania w dowodzie osobistym. Jest zatem osobą bezdomną. Wskazano również, że M. P. w miejscowości F. mieszkał okresowo, bez zgody i akceptacji rodziny, która była właścicielem budynku. Mimo braku meldunku oraz sądowego nakazu eksmisji nie wyprowadził się.
Na podstawie uzyskanych informacji i dokumentów nie można zatem uznać, że zainteresowany prowadził swój ośrodek życia rodzinnego we wskazanej przez siebie miejscowości.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gniewkowa wniósł o wskazanie Wójta Gminy Bobrowo jako właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że M. P. był zameldowany na pobyt stały w Gniewkowie, ul. [...] do 25 czerwca 2008 r. Jednakże od 1990 r. nie przebywa na terenie miasta i gminy Gniewkowo. M. P. zaznaczał, że od 1990 r. do 2011 r. był mieszkańcem gminy Bobrowo. Tam też zamieszkiwał, był kilkakrotnie zameldowany tymczasowo w miejscowości F., założył rodzinę i w tej gminie spędził ponad 20 lat dorosłego życia. Zamieszkiwał tam do momentu osadzenia go w zakładzie karnym. Gminę Bobrowo uznał zatem za swoje centrum życiowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku M. P. o skierowanie do Noclegowni dla Bezdomnych w B. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2).
Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powołany przepis przewiduje, zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie (łącznie).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.) pod pojęciem "lokal mieszkalny" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.
Odnosząc powyższy stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy M. P. jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też jest osobą bezdomną.
Z akt sprawy wynika, że M. P. przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w I. W powołanym art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności" wskazując jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Należy zatem uznać, że zakład karny nie spełnia ustawowych przesłanek do zaliczenia go do kategorii lokali mieszkalnych.
Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, M. P. nie ma możliwości powrotu do lokalu mieszkalnego w miejscowości F. (gdzie przebywał przed osadzeniem w zakładzie karnym i był zameldowany do 20 grudnia 2007 r. na pobyt czasowy) z powodu trudnych relacji rodzinnych.
Z powyższego wynika, że M. P. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Nie ma również możliwości zamieszkania w lokalu, w którym przebywał na terenie gminy Bobrowo. O uznaniu wymienionego za niebędącego osobą bezdomną nie wystarczy samo stwierdzenie, że zainteresowany przebywał w miejscowości F. Istotne są natomiast okoliczności powodujące brak możliwości powrotu do tego lokalu. Również dla dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny w tym zakresie, bez znaczenia pozostają okoliczności związane z miejscem zamieszkania M. P. przed osadzeniem w zakładzie karnym. Kluczowy jest tu bowiem aktualny stan faktyczny sprawy.
Konsekwencją powyższego jest uznanie, że w świetle art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych jest Burmistrz Gniewkowa, jest to bowiem gmina ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.