Uzasadnienie
Prezydent Miasta Ostrowa Wielkopolskiego - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim na podstawie art. 22 § 1 pkt. 1 kpa oraz art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miedzy tym organem a Prezydentem Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Katowice - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku D. M. w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni w K. przy ul. [...].
W motywach tego wniosku wskazano, że w dniu [...] września 2008 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim wpłynęło postanowienie Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach przekazujące komplet dokumentów wraz z wywiadem środowiskowym D. M. ostatnio zameldowanego na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim przy ul. [...], a aktualnie przebywającego w Katowicach przy ul. [...].
Jak wyjaśniono D. M. zameldowany był na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim ul. [...], skąd wymeldował się [...] grudnia 2004 r. Jednak od 1985 r. faktycznie nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, gdyż podjął pracę i zamieszkał na terenie Śląska. Przez wiele lat mieszkał w Dąbrowie Górniczej ul. [...]. W okresie od [...] grudnia 2007 r. do [...] sierpnia 2008r. mieszkał u syna R. w Katowicach przy ul. [...]. Jako mieszkaniec Katowic od [...] sierpnia 2008 r. przebywa w Ogrzewalni dla Osób Bezdomnych przy ul. [...] w K.. Od dnia [...] sierpnia 2008 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Katowicach jako osoba poszukująca pracy. Również w Katowicach zgłoszony jest do lekarza rodzinnego. Z powyższych okoliczności wynika, że miejscem zamieszkania D. M. od 1985 r., czyli od 23 lat, jest Śląsk. Przez cały ten okres, mimo zameldowania w Ostrowie Wielkopolskim, mieszkał i pracował najpierw w Dąbrowie Górniczej, a następnie w Katowicach. Podkreślono, iż Ostrów Wielkopolski od 1985 r. przestał być jego miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów art. 25 Kodeksu cywilnego i art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. Nr 115, poz. 728 z 2008r.). Swoje życiowe centrum przeniósł bowiem do Dąbrowy Górniczej, a następnie od 2007r. do Katowic.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Miejsce zamieszkania jak podniesiono nie ma zatem nic wspólnego z miejscem zameldowania, bowiem zameldowanie jest czynnością administracyjną służącą tylko ewidencji ludności. D. M. był mieszkańcem Ostrowa Wielkopolskiego do 1985 r. lecz jak podkreślono okres życia w/w od 1985 r. związany z okresem pracy od 1989 r. w [...] "[...] " w Dąbrowie Górniczej, wypadkiem, okresem zamieszkania w Katowicach do [...] sierpnia 2008 r. wyczerpuje okoliczności stwierdzające, że miejscem zamieszkania są Katowice. Wobec tak długiego okresu czasu zamieszkiwania w Dąbrowie Górniczej i Katowicach fakt zameldowania na pobyt stały do roku 2004 w Ostrowie Wielkopolskim przy ul. [...] nie jest wystarczający do tego, aby uznać, że miasto Ostrów Wielkopolski jest gminą właściwą w sprawie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni. D. M. stał się bezdomnym nie jako mieszkaniec Ostrowa Wielkopolskiego, ale jako mieszkaniec Katowic.
Zaznaczono także, iż D. M. w dniu [...] sierpnia 2008 r. z pracownikiem socjalnym podpisał kontrakt socjalny, w którym zobowiązał się podjąć starania o przydział mieszkania przez Urząd Miasta Katowice. Z powyższego jak konkludowano wynika, że Katowice należy uznać za obecne miejsce zamieszkania D. M., gdzie żyje od 23 lat i wiąże z tym miastem dalsze plany życiowe.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wniósł o uznanie Prezydenta Miasta Ostrowa Wielkopolskiego -Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej za organ właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku i wydania decyzji merytorycznej w sprawie.
Wskazano, że jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji w sprawie D. M. ostatnio zameldowany na pobyt stały w Ostrowie Wielkopolskim ul. [...] a przebywający w momencie złożenia wniosku w Ogrzewalni Towarzystwa im. św. Brata Alberta w K. ul [...] złożył w dnia [...] sierpnia 2008 r. wniosek o pokrycie kosztów jego pobytu w przedmiotowej ogrzewalni.
Przeprowadzone postępowanie w sprawie potwierdziło po stronie wnioskodawcy status osoby bezdomnej w rozumieniu treści art. 6 pkt. 8 ustawy o pomocy społecznej. D. M. w momencie składania wniosku i prowadzonego postępowania był osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy - bo za taki nie można uznać ogrzewalni należącej do Towarzystwa i niezameldowaną na pobyt stały w rozumienia przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w/w utracił meldunek stały z dniem [...] grudnia 2004 r. i od tego czasu nie był objęty już tą formą zameldowania.
Jak zaznaczono również miejscem ostatniego zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały był Ostrów Wielkopolski. Powyższe ustalenia w sprawie jak zaznaczono są bezsporne i nie mogą być kwestionowane.
Natomiast w art. 101 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. zamieszczono regulację prawną w zakresie ustalenia właściwości miejscowej gminy w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 cytowanej ustawy właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednakże w stosunku do osób posiadających status osoby bezdomnej - w rozumienia przedmiotowej ustawy - ustawodawca wprowadził lex specialis do zasady, o której mowa w artykule powyższym.
Mianowicie zgodnie z treścią art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Taki zapis ustawowy jak wyjaśniono oznacza, iż o właściwości miejscowej przesądza automatycznie posiadanie przez wnioskodawcę statusu osoby bezdomnej i nie ma znaczenia dla ustalenia właściwości zarówno przeszłość wnioskodawcy jak i jego zamiary w przyszłości w rozumieniu treści art. 25 kodeksu cywilnego. W przeciwnym wypadku jak konkludowano dyspozycja art. 101 ust. 2 ustawy straciła by całkowicie rację bytu prawnego i jej umieszczenie w ustawie byłoby niecelowe i bezzasadne.
Przenosząc niniejsze ustalenia na obszar spornej sprawy Prezydent Miasta Katowice jednoznacznie wykazał, iż wnioskodawca w osobie D. M. posiadał status osoby bezdomnej i jedyną normą prawną - w zakresie ustalenia właściwości gminy w przypadku złożonego przez niego wniosku - była dyspozycja artykułu 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, którą to normę Prezydent Miasta Katowice zastosował przekazując - w formie postanowienia z dnia [...] września 2008 r. Nr [...] - wniosek w/w do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim celem jego rozpatrzenia i wydania decyzji w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Spór o właściwość powstaje w związku z odmienną oceną zakresu kompetencji organów. Spór taki można określić jako obiektywnie istniejącą sytuację prawną, w której zachodzi rozbieżność poglądów między organami administracji publicznej co do zakresu ich działania, w tym przede wszystkim co do upoważnienia do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej.
W przedmiotowej sprawie powstał spór o właściwość miejscową pomiędzy ośrodkami pomocy społecznej albowiem przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na pokrycia kosztów pobytu wnioskodawcy D. M. w Ogrzewalni w K. przy ul. [...] w okresie od [...] sierpnia do [...] września 2008 r. stosownie do art. 17 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115 z 2008 r., poz. 728 ze zm.), należy do zadań własnych gminy. Zaistniał w tej sprawie spór negatywny bowiem zarówno Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. jak i Prezydent Miasta Ostrowa Wielkopolskiego - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim uznały się za niewłaściwe do rozpoznania i załatwienia wniosku D. M. z dnia [...] sierpnia 2008r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w Ogrzewalni.
Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku podnieść należy, iż ustawa o pomocy społecznej regulując właściwość miejscową gminy do załatwienia sprawy, posługuje się generalnie pojęciem miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z nielicznymi wyjątkami. Zatem decyzję o przyznaniu pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w Ogrzewalni wydaje organ gminy właściwy w sprawie, zaś na właściwą gminę wskazuje art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nim, właściwość gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle w/w przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, o tyle przy ustalaniu "zamiaru stałego pobytu" mogą decydować różnorakie okoliczności. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.
Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, iż w przypadku D. M. obie wymienione przesłanki spełnia Gmina Katowice. Nie ulega wątpliwości, iż w dniu składania przedmiotowego wniosku o przyznanie pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w ogrzewalni jak i w dniu wydawania postanowienia o przekazaniu sprawy do Prezydenta Miasta Ostrowa Wielkopolskiego -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowie Wielkopolskim, wnioskodawca faktycznie przebywał w Katowicach. Pobyt w/w na Śląsku datuje się od lat osiemdziesiątych co wynika z analizy akt sprawy w tym z wywiadu środowiskowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Od dnia [...] marca 1989 r. do [...] kwietnia 1999 r. D. M. był zatrudniony jako ślusarz w Zakładzie [...] "[...]" w Dąbrowie Górniczej, i tam właśnie uległ wypadkowi skutkiem czego pobierał rentę wypadkowa do 2001 r. Od tego czasu wykonuje prace dorywcze. Aktualnie D. M. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Katowicach od dnia [...] sierpnia 2008r. Również przez tenże Urząd został skierowany do pracy w Zakładzie [...] Spółka z o.o. w Katowicach [...] [...] jako ślusarz. Ponadto podkreślić należy, że niespornym pozostaje okoliczność, iż najbliższa rodzina w/w zamieszkuje w Katowicach a to syn R. z żona i dzieckiem przy ul. [...], jak i syn S. z matką a byłą żona wnioskodawcy przy ul. [...] (rozwód orzeczono wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] kwietnia 2006 r. sygn. akt [...]). To właśnie u syna R., od dnia [...] grudnia 2007 r. wnioskodawca zamieszkiwał bezpośrednio przed przeniesieniem się [...] sierpnia 2008 r. do Ogrzewalni Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta w K. przy ul. [...]. Zatem nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Katowice są miejscem, w którym D. M. skoncentrował swoje centrum życiowe z zamiarem stałego pobytu. Z miejsca stałego zameldowania w Ostrowie Wielkopolskim przy ul [...] dobrowolnie się wymeldował w 2004 r. Jednakże powyższe okoliczności w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodzą tego, iż w/w ześrodkował centrum życiowe w Katowicach, a nie na terenie Ostrowa Wielkopolskiego gdzie przecież od dłuższego czasu nie mieszka i nie ma nawet możliwości powrotu.
Ponadto objęto D. M. w Katowicach indywidualnym programem wychodzenia z bezrobocia, zobowiązano do uzyskania lokalu mieszkalnego. Jednakże sytuacja bytowa w jakiej znalazł się w/w po wyprowadzeniu się od syna w sierpniu 2008 r. spowodowała, że zmuszony był chcąc znaleźć zatrudnienie i mieszkanie zamieszkać w Ogrzewalni Towarzystwa Pomocy im. Św. Brata Alberta w K. przy ul. [...].
Poza tym w chwili rozstrzygania przedmiotowego sporu o właściwość brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na to, że D. M. wymeldowany z pobytu stałego z Ostrowa Wielkopolskiego chce lub chciałby powrócić do miejsca poprzedniego zameldowania. Wskazując na powyższe przesłanki uznać należy w sposób nie budzący wątpliwości, iż miasto Katowice jest aktualnie głównym ośrodkiem działalności D. M., w którym ten przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma fakt aktualnego miejsca pobytu D. M. z zamiarem stałego pobyty. Stwierdzić należy, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości, tak jak w niniejszej sprawie wolą D. M. jest zamiar pobytu w Krakowie. Jednocześnie zauważyć należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest tutaj kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego lecz nie przesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu.
Konkludując przyjąć zatem należy, iż zamiar przebywania na stałe w Katowicach i jednoczesne przebywanie w tym mieście czyni z niego miejsce zamieszkania D. M. w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Skoro więc właściwość miejscową gminy zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie jak wyżej wskazano są Katowice ul. [...] to właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku w/w z dnia 28 września 2008 r. będzie Prezydent Miasta Katowice - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach.
Jednocześnie wyjaśnić należy, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał D. M. za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, stąd też brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270ze zm.) postanowił jak w sentencji.