Uzasadnienie
Zastępca Dyrektora Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej działając z upoważnienia Marszałka Województwa Mazowieckiego wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Płocka a Marszałkiem Województwa Mazowieckiego w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego I. D. na okres zasiłkowy 2008/2009. W uzasadnieniu wskazano, że pismem z [...] czerwca 2010 r. znak [...], na podstawie art. 21, art. 23a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2003 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poinformowano, że w sprawie I. D. i J. D. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od daty legalnego zatrudnienia J. D. na terenie Finlandii, tj. od [...] kwietnia 2008 r. Następnie wskazano, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Płocku przekazał do Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej w dniu [...] września 2010 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] zmienioną decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] przyznającej świadczenia rodzinne na dziecko K. D. wraz z aktami sprawy celem rozpatrzenia.
W oparciu o przedłożone do postanowienia z [...] sierpnia 2010 r. znak [...] dokumenty, a zwłaszcza decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2010 r. Marszałek Województwa Mazowieckiego nie miał podstaw prawnych, a także faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zgodnie z art. 23a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po ustaleniu, że zachodzi koordynacja organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia rodzinnego. Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane. W sprawie decyzje przyznające świadczenia rodzinne na dziecko K. D. za okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. nie zostały uchylone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie stwierdziło nieważność decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest całkowicie odmienną podstawą do zmiany lub uchylenia decyzji. Z tego względu postanowieniem z [...] września 2010 r. Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej w Warszawie przekazało akta sprawy do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku jako organu właściwego w sprawie. Ośrodek Pomocy Społecznej w Płocku postanowieniem z [...] września 2010 r. przekazał sprawę ponownie celem rozpatrzenia.
Prezydent Miasta Płocka wnosił o wskazanie Marszałka Województwa Mazowieckiego jako organu właściwego do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego I. D. na okres zasiłkowy 2008/2009.
W przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 16 kwietnia 2008 r. z uwagi na podjęcie zatrudnienia na terenie Finlandii przez J. D., zgodnie z informacją uzyskaną z Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej w Warszawie w piśmie nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Jednocześnie I. D. od 1 marca 2005 r. do 31 października 2009 r. była uprawniona do świadczeń rodzinnych na dzieci na podstawie decyzji Dyrektora MOPS w Płocku. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Płocku, na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylił z dniem [...] kwietnia 2008 r. decyzję przyznającą świadczenia rodzinne I. D. na okres zasiłkowy 2007/2008, mając na uwadze fakt, że wyjazd J. D. do Finlandii oraz zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nastąpiło już po dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2007/2008, tj. po dniu [...] lipca 2007 r.
W postępowaniu dotyczącym okresu zasiłkowego 2008/2009, trwającego od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie art. 23a ust. 1 ani ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na fakt, że J. D. przebywał poza granicami kraju i był legalnie zatrudniony już w momencie wydawania przez Dyrektora MOPS decyzji administracyjnej w sprawie świadczeń rodzinnych z wniosku I. D. na okres zasiłkowy 2008/2009, czego Strona nie ujawniła podczas składania wniosku o świadczenia rodzinne na ten właśnie okres.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku podzieliło stanowisko tutejszego ośrodka i stwierdziło nieważność decyzji Dyrektora MOPS, uznając, że wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, uzasadniając własną decyzję w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Jednakże w podstawie prawnej decyzji SKO w Płocku, unieważniającej decyzję Dyrektora MOPS zawarty został art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Pomimo unieważnienia decyzji Dyrektora MOPS przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, w sprawie I. D. nadal mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 16 kwietnia 2008 r., a zatem zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zadań samorządu województwa należy między innymi wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa". Konstytucyjna zasada praworządności obowiązuje w postępowaniu administracyjnym przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej. Stanowi o tym art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego: "Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa".
Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem przepisów prawa powoduje wadliwość decyzji, przy czym w zależności od ciężaru naruszenia prawa przepisy prawa wprowadzają dwa rodzaje sankcji: sankcję nieważności i sankcję wzruszalności. Sankcję nieważności stosuje ustawodawca w przypadkach ciężkich, kwalifikowanych wadliwości materialnoprawnych. Zastosowanie wobec decyzji administracyjnej sankcji nieważności ma te konsekwencje prawne, że decyzja rozstrzygająca sprawę nie była zdolna do wywołania skutku prawnego od chwili jej wydania i wejścia do obrotu prawnego. Po stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej pozostaje sprawa, która tą decyzją nieważną była rozstrzygnięta. W zależności od rodzaju wadliwości sprawa ta wraca do jej merytorycznego rozstrzygnięcia lub stanowi podstawę do umorzenia postępowania, gdy w obowiązującym systemie prawa sprawa ta nie należy do drogi postępowania administracyjnego (sprawa cywilna, sprawa, w której przepisy prawa wprowadzają inna formę działania administracji publicznej).
W postępowaniu administracyjnym zastosowanie sankcji nieważności następuje w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156–159 Kodeksu postępowania administracyjnego).Przedmiotem tego nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego jest wyłącznie rozpoznanie i rozstrzygnięcie wydania decyzji administracyjnej z ciężkim, kwalifikowanym naruszeniem prawa wyliczonym enumeratywnie w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W trybie tego postępowania nie jest dopuszczalne ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która była rozstrzygnięta decyzją nieważną. Pozostaje zatem do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawa indywidualna, która wraca do trybu postępowania zwykłego (głównego). Wraca do rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie postępowania zwykłego przed organem administracji publicznej właściwym w sprawie.
W sprawie będącej przedmiotem wniosku o rozstrzygniecie sporu o właściwość nie ulega wątpliwości, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) "Samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] zmienionej decyzją z [...] lutego 2009 r. [...] przyznającej świadczenie rodzinne na dziecko K. D. Jeżeli została stwierdzona nieważność decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego na dziecko K. D. to pozostała ta sprawa do rozpoznania i rozstrzygnięcia, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Właściwość do jej rozpoznania i rozstrzygnięcia reguluje art. 21 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 15 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.