Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. Powiat W. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem W. a Powiatem K. i Gminą C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego A. F. przebywającego w rodzinie zastępczej oraz organu właściwego do partycypowania w ponoszeniu wydatków na utrzymanie małoletniego.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia [...]r. ograniczono U. F. i P. F. władzę rodzicielską nad małoletnim A. F. (urodzonym w dniu [...]r.) i umieszczono małoletniego w spokrewnionej rodzinie zastępczej u jego dziadków – J. i A. Ś. zamieszkałych przy ul. [...].
Na mocy porozumienia z dnia [...]r. nr [...]pomiędzy Powiatem K. a Powiatem W., strony zgodnie stwierdziły, że wobec faktu umieszczenia małoletniego, w rodzinie zastępczej mającej miejsce zamieszkania na terenie K. oraz z uwagi na fakt, że małoletni A. F. przed umieszczeniem w pierwszej formie opieki zastępczej zamieszkiwał w rodzinie biologicznej na terenie Powiatu W., w miejscowości [...], Powiat W. zobowiązał się do zwrotu wydatków ponoszonych przez Powiat K..
Następnie wnioskodawca podniósł, że zwrócił się do Gminy C., jako gminy właściwej do partycypowania w kosztach utrzymania dziecka o pokrycie części wydatków. Gmina C. konsekwentnie odmawia zapłaty wskazując, iż nie jest właściwa, bowiem według jej oceny dziecko przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej zamieszkiwało na terenie K. W toku prowadzonego postępowania Starosta W. ustalił, że małoletni wraz z matką przed umieszczeniem go w rodzinie zastępczej, czyli przed [...]r. - przebywał pod adresem [...], gmina C.. Powyższą okoliczność potwierdziła matka dziecka - U. F. w trakcie postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w Wałbrzychu, jak również J. Ś. (matka U. F. i babcia małoletniego) w swoim oświadczeniu o miejscu zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go pierwszy raz w pieczy zastępczej.
Z kolei za ustaleniem posiadania przez małoletniego miejsca zamieszkania przed [...]r. na terenie Powiatu K. przemawiają, w ocenie wnioskodawcy, następujące okoliczności:
- - matka małoletniego U. F. w okresie od [...] r. do [...] r. korzystała z pomocy MOPS w K.;
- - małoletni A. F. był zameldowany na pobyt stały w K., (ul. [...]) od dnia [...] r. do dnia [...]r. oraz od dnia [...]r. do dnia [...]r. przy ul. [...]. Z kolei w okresie od [...] r. pod adresem ul. [...] K. zameldowana na pobyt stały była również matka małoletniego U. F..
Zdaniem Powiatu W., fakt zameldowania matki dziecka oraz małoletniego pod adresem [...] nie przesądza, iż pod tym adresem matka wraz z chłopcem zamieszkiwała, jednakże fakt pobierania licznych świadczeń z zakresu pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych wskazuje, że to właśnie w K., a nie w B. matka małoletniego przebywała z zamiarem stałego pobytu. W związku z powyższym powiatem właściwym do ponoszenia wydatków powinien być Powiat K..
W odpowiedzi na wniosek Powiat K. zajął stanowisko, że podmiotem właściwym do ponoszenia wydatków ww. sprawie jest Powiat W.. Organ ustalił, że ostatnim miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej był adres: [...] (C.), pod którym mieszkał tam wraz z rodzicami.
Powołując się na pismo Wójta Gminy C. z dnia [...]r. organ ustalił, że od [...]r. do dnia [...]r. U. i P. F. wraz z małoletnim zostali zameldowani pod ww. adresem w B. na pobyt czasowy.
W związku z koniecznością interwencyjnego umieszczenia dziecka wydano Postanowienie Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 13 grudnia 2012 r. oraz o udzielenie zabezpieczenia z dnia [...] r. Za zgodą Sądu, dziecko zostało przekazane dziadkom – J. i A. Ś. zamieszkującym pod adresem [...] w K.. J. Ś. podała, że sytuacja miała miejsce w [...]r., od tego czasu dziecko nieustannie mieszka wraz z dziadkami.
Gmina C. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu stwierdziła, że w jej ocenie organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Powiat K..
Powyższe wynika z faktu, że rodzina małoletniego A. F. tj. matka U. F. w okresie od [...]r. zamieszkiwała stale w K. przy ul. [...], co potwierdza zaświadczenie Burmistrza Miasta K. z dnia [...]r.
Gmina podniosła, że niewątpliwie miejscem zamieszkania dziecka A. F. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej była K., w której to miejscowości była zameldowana jego matka - U. F.. W oparciu o zgromadzony materiał Gmina stwierdziła, że matka wraz dzieckiem przebywała w K. celem stałego pobytu, prowadziła tam swoje sprawy codzienne, korzystała z pomocy miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej, traktowała miasto i społeczność lokalną jako swoje centrum życiowe.
W dalszej części odpowiedzi na wniosek Gmina wskazała, że faktycznie matka dziecka U. F. razem ze swoim dzieckiem A. F. oraz mężem przez okres niecałych dwóch miesięcy zamieszkiwała pod adresem: [...], jednakże już na początku [...], oświadczyła, że wraca do K. do swoich rodziców. Zdaniem strony, nie można uznać zamieszkiwania matki dziecka w B., jako jej stałego miejsca zamieszkania, w którym przebywała ona jedynie czasowo bez zamiaru stałego pobytu, co wielokrotnie podkreślała w rozmowach z pracownikami socjalnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej jako: "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem W. a Powiatem K. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 998 j.t.). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały.
W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy.
Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga zatem w pierwszej kolejności wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w pieczy zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania" nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w Kodeksie Cywilnym. Stosownie do art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców (tzw. domicilium necessarium), albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Z kolei jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsca zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.).
W okolicznościach sprawy uwzględnić należało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu Wydziału IV Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...]r. małoletni A. F. został umieszczony w spokrewnionej rodzinie zastępczej u J. i A. Ś. (zam. w K.). W związku z tym, że ojciec dziecka przebywał w Areszcie Śledczym, a dziecko pozostawało pod opieką rodzicielską swojej matki – U. F., zatem w pierwszej kolejności należało podjąć próbę ustalenia jej miejsca zamieszkania w oparciu o przesłanki z art. 26 § 2 k.c.
Jak wynika z akt jest nim miejscowość K., w której matka dziecka była zameldowana na pobyt stały od dnia [...]r., zaś w okresie od [...]r. do [...]r. objęta była pomocą w ramach świadczeń społecznych, co świadczy o jej zamiarze stałego pobytu w K..
W tych okolicznościach należało przyjąć, że miejsce zamieszkania małoletniego A. F. przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej była miejscowość K., w której zameldowana na stałe była jego matka, sprawująca w tym czasie nad nim władzę rodzicielską. Prawidłowość tego stwierdzenia nie mogło podważyć oświadczenie babci małoletniego – J. Ś., zgodnie z którym dziecko przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej zamieszkiwało w miejscowości B. położonej w powiecie W., w której jego matka zameldowana była jedynie na pobyt czasowy w okresie od [...]r. do [...]r.
Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że właściwą jednostką do ponoszenia wydatków z tytułu umieszczenia małoletniego A. F. w rodzinie zastępczej jest Starosta K..
Podkreślenia wymaga, że co prawda z art. 191 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika, że wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi właściwy powiat, to jednak zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spór o właściwość przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy, zaś organem w tym przypadku jest Starosta.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.