Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2014 r. Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Prezydentem Miasta Kołobrzeg, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku M. K. i R. K. w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych.
W uzasadnieniu wniosku Marszałek wskazał, iż pismem z dnia 7 listopada 2013 r. Prezydent przekazał powyższy wniosek, który zwrócony został pismem z dnia 18 listopada 2013 r. W dniu 11 grudnia 2013 r. Prezydent ponownie przesłał wniosek, powołując się na art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wnosząc o rozstrzygnięcie sporu Marszałek podkreślił, że od 1 maja 2010 r. jedynym organem właściwym do rozpoznawania spraw dotyczących funduszu alimentacyjnego są wójt, burmistrz lub prezydent miasta, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów co wynika z wejścia w życie rozporządzenia Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2204.
Ponadto ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, został uchylony art. 17 tej ostatniej ustawy, stanowiący, że organem właściwym do rozpatrywania spraw dotyczących funduszu alimentacyjnego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, jest marszałek województwa.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Kołobrzeg wskazał, iż zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Oznacza to, że organem właściwym do działania w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być także marszałek województwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.
Przez spór o właściwość, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, tj. każdy z organów uważa się za niewłaściwy.
Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej właściwości do prowadzenia postępowania z wniosku M. K. i R. K. w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych.
Według art. 19 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, a art. 20 K.p.a. w zakresie ustalania właściwości rzeczowej odsyła do przepisów ustaw materialnych, natomiast art. 21 K.p.a. reguluje kwestie właściwości miejscowej i pomimo wyczerpującej regulacji zawartej w tym przepisie, unormowania takie w określonych kategoriach spraw zawierają także ustawy materialne. Przy ustalaniu zatem organu właściwego w niniejszej sprawie, ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela.
Przepis art. 23 ust. 1 powołanej ustawy przewiduje, że "osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami" (czyli wierzyciel alimentacyjny), natomiast przepis ten nie określa organu właściwego do rozpoznania tej sprawy. Zasadą przewidzianą w art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest, że "postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela", którym wedle art. 2 pkt 10 jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Należy też zwrócić uwagę na fakt, że uregulowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie odbiegają od zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, który w art. 21 pkt 3 jako generalną zasadę ustalania właściwości organu w sprawach innych niż dotyczących nieruchomości lub prowadzenia zakładu pracy wskazuje miejsce zamieszkania podmiotu, do którego rozstrzygniecie ma być skierowane.
W świetle przytoczonych powyżej przepisów uznać należało, iż nie ma żadnych podstaw, aby przyjąć za słuszne stanowisko Prezydenta Miasta Kołobrzeg co do interpretacji art. 23 ust 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Niedostosowanie przepisów do wymogów zakreślonych rozporządzenia Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2204 nie może stanowić przesłanki do przyjęcia, że art. 23 ust. 8 pozwala na dowolność wyboru organu właściwego do rozpoznania sprawy. Skoro z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 10 tej ustawy wynika, że organem właściwym do prowadzenia postępowań sprawie świadczeń funduszu alimentacyjnego jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, to uznać należało, że organem właściwym rozpoznania wniosku M. K. i R. K. o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych jest Prezydent Miasta Kołobrzeg.
Wobec powyższego na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.