Uzasadnienie
Wójt Gminy Przesmyki wnioskiem z dnia 19 października 2011 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy o rozpatrzenie wniosku L. S. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawa uznał się niewłaściwym w sprawie rozpoznania wniosku L. S., przebywającego w Schronisku dla Chorych "B." przy ul. P. w Warszawie, o umieszczenie w domu pomocy społecznej i przekazał ten wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przesmykach pow. siedlecki do rozpatrzenia. Argumentował, że wnioskujący jest osobą bezdomną, gdyż schronisko dla osób chorych nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.).
W związku z tym zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje gmina właściwa miejscowo ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały.
Wójt Gminy Przesmyki - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Przesmykach nie podziela tego stanowiska, gdyż - jego zdaniem – L. S. nie jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej i oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o i ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z ustaleń wynika, że wnioskujący nie jest osobą bezdomną, bowiem przed czasowym umieszczeniem w schronisku dla osób chorych zamieszkiwał on w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz jest zameldowany na pobyt stały w lokalu nadającym się do zamieszkania w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Zdaniem wnioskującego organu, dla ustalenia gminy właściwej, a tym samym ośrodka pomocy społecznej właściwego do rozpoznania wniosku, należy dążyć w pierwszej kolejności nie do ustalenia miejsca stałego zameldowania, lecz miejsca zamieszkania przed umieszczeniem w schronisku. Ze zgromadzonej dokumentacji oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca od 14 lat jest wdowcem, ukończył 73 lata, jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną pierwszą grupą inwalidzką. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest emerytura z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym o łącznej kwocie 1921,04 złotych.
Ponadto emerytura obciążona jest egzekucją komorniczą w wysokości 524,54 złotych miesięcznie. L. S. jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości Przesmyki przy ul. (...), woj. mazowieckie, obecnie od około trzech miesięcy przebywa w Schronisku dla Chorych "B." ul. (...), gdzie został czasowo umieszczony przez ośrodek ostatniego miejsca zamieszkania w Warszawie, tj. przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawa.
Z ustaleń Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Przesmyki wynika, że wnioskodawca nabył spadek w miejscowości Przesmyki w postaci działki siedliskowej o pow. 0,2289 ha i lasu o pow. 0,2862 ha po zmarłej w 1997 r. żonie J. S. (z domu K.). W lipcu 2003 r. zameldował się na pobyt stały pod adresem Przesmyki, ul. (...) w domu, w którym do chwili obecnej zamieszkuje W. K. teść L. S.. Dom jest bez wygód, ale w stanie technicznym dobrym, dlatego nie można stwierdzić, że dom, w którym L. S. jest zameldowany nie nadaje się do zamieszkania. Na podstawie zeznań sąsiadów z miejsca zameldowania ustalono, że L. S. nigdy nie przebywał w Przesmykach na dłużej. W czerwcu 2006 r. darowizną przekazał grunty na podstawie aktu notarialnego kuzynce – J. N.B., która wyraziła zgodę na zamieszkanie. Od tego czasu ani razu nie odwiedził miejsca zameldowania. Jak wynika z wywiadu środowiskowego L. S. nie miał woli, ani zamiaru stałego pobytu w miejscowości Przesmyki.
Wnioskodawca od wielu lat swoją działalność życiową, osobistą i majątkową interesy prowadził w Warszawie, zamieszkując z synem J. S. ostatnio pod adresem G.. Świadczy o tym fakt, że L. S. zamieszkując wspólnie z synem przed kilkoma laty podżyrował kredyt bankowy, który syn zaciągnął na kupno samochodu osobowego. Prawomocnym wyrokiem sądu komornik sądowy realizuje egzekucję z emerytury klienta w wysokości 524,54 złotych miesięcznie. Potwierdzeniem są również decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazujących adres zamieszkania Warszawa, G. D., zaświadczenia lekarskie oraz prośba wnioskodawcy o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej na terenie Warszawy, ponieważ jak sam stwierdził w wywiadzie "większość swojego życia spędził w Warszawie". Kierując się powyższymi ustaleniami Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Przesmykach dnia 5 września 2011 r. przesłał dokumentację zgodnie z właściwością do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy, która po uzupełnieniu o oświadczenie klienta została odesłana do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przesmykach.
Oświadczenie klienta, które złożył na wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawa jest sprzeczne ze stanem faktycznym, a odbieranie oświadczenia od ciężko chorej osoby, której zależy na umieszczeniu w domu pomocy społecznej jest nadużyciem. Zamiar stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, ponieważ nie jest czynnością prawną. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości, ponieważ samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego.
Zatem o właściwości ośrodka pomocy społecznej decydować będzie ostatnie miejsce zamieszkania wnioskodawcy, tj. Warszawa, ul. G. W takim razie nie można przyjąć, że gminą właściwą do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest gmina ustalona według art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu Prezydent m. st. Warszawy – Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy wniósł o odrzucenie wniosku Wójta Gminy Przesmyki i uznanie Wójta Gminy Przesmyki jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Warszawa-Wola otrzymał w dniu 9 sierpnia 2011 r. wniosek L. S., przebywającego w Schronisku "B." w Warszawie przy ul. P. o umieszczenie go w domu pomocy społecznej.
Ze zgromadzonej dokumentacji, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało że L. S. ma 73 lata, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, bezdomną i wdowcem. Podstawą jego utrzymania jest emerytura z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1.927,04 złotych. Jest on zameldowany na pobyt stały w województwie mazowieckim w miejscowości Przesmyki przy ul. (...). Klient złożył przy sprawie dwa oświadczenia: w pierwszym stwierdził że w chwili obecnej nie ma możliwości powrotu do miejsca stałego zameldowania. Jego dom jest w bardzo złym stanie technicznym, właścicielem domu jest jego teść, z którym od lat jest w konflikcie i od śmierci żony nie utrzymuje z nim kontaktów.
Nadto ustalono, że pasierb – J. S. nie posiada miejsca stałego pobytu, ani zameldowania i wynajmuje mieszkania w różnych dzielnicach Warszawy i nie jest w stanie przyjąć ojczyma do siebie; w drugim, oświadczeniu klient uzupełnił swoje zeznanie twierdząc, że z dzielnicą Warszawa-Ursus nie łączy zamiaru stałego pobytu. Tak więc należy przyjąć, iż gdyby mógł z pewnością wróciłby do swojego domu w Przesmykach, gdzie jest zameldowany i mieszkał do śmierci żony. U swojego pasierba, między innymi w Warszawie-Ursusie, przebywał w odwiedzinach czasowo, gdyż ten wynajmuje mieszkania w różnych częściach Warszawy.
Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m.st. Warszawy przesyłając zgodnie z właściwością akta do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przesmykach podniósł, że zgodnie z definicją zawartą w ustawie o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego noclegowni (schroniska) nie można uznać za lokal mieszkalny i w żadnym wypadku nie służy on do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych. Ustawa o pomocy społecznej w sposób jednoznaczny stanowi, że właściwość miejscową gminy w przypadku osoby bezdomnej, która ubiega się o świadczenia, ustala się według ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Powyższe stanowisko oraz przytoczone przepisy prawa zakwestionował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Przesmykach. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Przesmykach rozbudował według własnego uznania stan faktyczny sprawy i zamierzenia klienta stwierdzając, że "skoro klient darował spadek tj. las i działkę siedliskową rodzinie, a spadkobierczyni wyraziła zgodę na jego dalsze zameldowanie i według zeznań sąsiadów nie odwiedza tego miejsca to oznacza, iż nie wiąże z tą ziemią planów życiowych i nie ma woli stałego tam pobytu".
W związku z tym Prezydent Miasta Stołecznego przedstawił, co następuje:
L. S. w określonym czasie był związany z miejscowością Przesmyki, gdzie do śmierci żony zamieszkiwał i miał "ześrodkowaną aktywność życiową" w tym miejscu. Po śmierci żony i skonfliktowaniu się z teściem wyprowadził się. Jednakże po przekazaniu schedy spadkowej nie wymeldował się z miejsca pobytu stałego "zostawiając sobie ewentualną możliwość powrotu" do Przesmyk. L. S. jak i jego pasierb – J. S. - nie posiadali własnego mieszkania na terenie miasta stołecznego Warszawy. Pasierb wynajmował lokale w różnych dzielnicach Warszawy. W krótkim okresie była to również dzielnica Ursus, gdzie wraz z klientem wspólnie czasowo przebywał. Jednakże był to jeden z wielu wynajmowanych przez J. S. w różnych dzielnicach lokali. Pobyt z nim jego ojczyma był w ramach odwiedzin i w żaden sposób nie można uznać przebywania w tym wynajmowanym lokalu za lokal, w którym przebywający tam "gość" wiąże zamiar stałego zamieszkania.
Nie jest to miejsce stałego, lecz czasowego pobytu przez najemcę i osobę mu towarzyszącą. Nie jest to miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pobyt L. S. na terenie dzielnicy Warszawa Ursus był jednym z wielu pobytów w tym mieście ale jednak nie wynikał z zamiaru związania się na stałe z tą dzielnicą. Tę okoliczność uzasadnił składając do akt oświadczenie. Tak więc, stan klienta w ocenie pracowników organów dotychczas zajmujących się jego sprawą jest w normie, nie jest on nieświadomy, czy ubezwłasnowolniony. Składane przez niego oświadczenia są więc skuteczne i nie obciążone żadną wadą.
Obecnie klient przebywa w placówce całodobowej położonej na terenie Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy, gdzie ma zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe. W sprawie nie zachodzi żaden przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją życiową czy osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, nie jest to również sytuacja nagła niecierpiąca zwłoki w rozumieniu art. 101 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, by sprawie nie nadać zwykłego trybu, dlatego przekazano ją do organu właściwego, czyli Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przesmykach. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola słusznie dokonał oceny sytuacji stwierdzając, że należy przyjąć, iż L. S. jest osobą bezdomną. Pomimo zameldowania na pobyt stały pod określonym adresem od wielu lat tam nie przebywa i tylko w tej kwestii organ skarżony zgadza się z wnioskodawcą. W sprawie właściwości organu zastosowanie ma zatem art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odrzucenia złożonego przez Wójta Gminy Przesmyki wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, o co wnosił Prezydent m. st. Warszawy w odpowiedzi na wniosek.
Rozpoznając natomiast istotę sprawy wskazać należy, iż spór o właściwość miejscową pomiędzy Wójtem Gminy Przesmyki a Prezydentem m. st. Warszawy ma charakter sporu negatywnego i zaistniał w sprawie administracyjnej dotyczącej rozpatrzenia wniosku L. S. o przyznanie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej.
Jak wynika z niespornych ustaleń poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego wszczętego przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawy, gdzie został złożony wniosek, L. S. posiada stałe zameldowanie na terenie Gminy Przesmyki pow. siedlecki, woj. mazowieckie, gdzie odziedziczył po zmarłej żonie dom (siedlisko), w którym zamieszkuje jego teść w podeszłym wieku (90 lat). Zainteresowany oświadczył, że nie ma warunków do powrotu do tego domu, gdyż dom jest w złym stanie technicznym, a z teściem jest w konflikcie. Od 28 czerwca 2011 r. L. S. przebywa w Schronisku dla Chorych "B." w Warszawie, przy ul. (...), gdzie trafił z polecenia pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy. Przed przyjęciem do Schroniska zamieszkiwał z pasierbem w mieszkaniu wynajmowanym przez niego przy ul. G. w Warszawie. Jak wynika z załączonych do akt zaświadczeń lekarskich L. S. jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną pierwszą grupą inwalidzką, wymagającą całodobowej opieki, której pasierb nie jest w stanie mu zapewnić.
Przedstawiony stan faktyczny, znajdujący potwierdzenie w zgromadzonym w materiale dowodowym wskazuje, że w dacie złożenia przez Wójta Gminy Przesmyki wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość L. S. spełniał przesłanki uzasadniające uznanie go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Jest bowiem osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Dla uznania tego faktu nie ma znaczenia, że przez pewien okres L. S. przebywał w Warszawie i że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesyłał mu decyzje rentowe na podany przez niego adres zamieszkania pasierba. Nie ma jakichkolwiek dowodów na to, że w Warszawie skoncentrowane były jego sprawy życiowe.
Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Właściwym do rozpoznania wniosku L. S. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie skierowania do domu pomocy społecznej jest więc Wójt Gminy Przesmyki.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.