Uzasadnienie
Pismem z dnia 13 października 2021 r., Wójt Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w [...].
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 15 czerwca 2021 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał - według właściwości - do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek M. R. z dnia 15 czerwca 2021 r. o skierowanie do DPS w [...] (wraz z rodzinnym wywiadem środowiskowym i pozostałą dokumentacją).
Jak ustalił organ wnioskujący, M. R. od ok. 24 lat prowadził tryb życia osoby bezdomnej. Jego rodzice nie żyli, a dom rodzinny położony w miejscowości [...] (powiat [...]), w którym zainteresowany posiadał ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, stanowił własność jednego z członków jego rodzeństwa. Aktualnie wnioskodawca przebywa na terenie [...] a konkretnie w pustostanie - budynku po byłej stacji paliw przy ulicy [...].
Zdaniem Wójta Gminy [...], w rozpoznawanej sprawie winien zastosowanie znaleźć art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje właściwość miejscową gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Jak wskazywał bowiem organ wnioskujący, więzi rodzinne oraz relacje osobiste M. R. z miejscowością jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, nie istniały. Na terenie Gminy [...] zainteresowany nie posiadał mieszkania i nie miał też możliwości ponownego nawiązania kontaktu z bliskimi. Ponadto, aktualnie przebywał w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym przy ul. [...] w [...], zaś z treści wywiadu środowiskowego wynikało, że (cyt:) "stan zdrowia M. R. jest zły".
Mając powyższe na uwadze, Wójt Gminy [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczący w sporze Prezydent Miasta [...] podnosił natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W myśl bowiem art. 101 ust. 4 w/w ustawy w przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia, ale wymienione w art. 37-42 i 47-50 omawianej ustawy. Oba przepisy, to jest art. 101 ust. 3 (na który powoływał się Wójt Gminy [...]) i art. 101 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej należy zaś rozpatrywać łącznie. Pomoc w formie skierowania do domu pomocy społecznej przyznawana jest natomiast na podstawie art. 54 ustawy o pomocy społecznej, zatem nie jest to świadczenie, które może przyznać gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie w trybie art. 101 ust. 3 w/w ustawy.
Ponadto Prezydent Miasta [...] podnosił, iż skoro Gmina [...] uznała się za właściwą do przyznania M. R. pomocy w formie zasiłku okresowego, to tym bardziej celowym było wskazanie, iż gminą właściwą do rozpatrzenia wniosku M. R. o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej był Wójt Gminy [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami jednostek rządowych.
W niniejszej sprawie występuje spór negatywny w zakresie właściwości miejscowej organu, albowiem zarówno Wójt Gminy [...] jak i Prezydent Miasta [...] uznali się niewłaściwymi do wydania decyzji w sprawie skierowania M. R. do domu pomocy społecznej.
W związku z tym wskazać należy, że stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
Zgodnie natomiast z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl bowiem art. 101 ust. 2 u.p.s., w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a). Z kolei art. 101 ust. 3 tej ustawy, przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy tego, czy istnieją podstawy do wskazania organu właściwego w oparciu o ostatni z cytowanych przepisów, tj. art. 101 ust. 3 ustawy.
W związku z tym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że myśl art. 101 ust. 4 u.p.s. w przypadkach, o których mowa w ust. 3, można przyznać świadczenia wymienione w art. 37-42 i 47-50. Tymczasem pomoc w formie skierowania do domu pomocy społecznej przyznawana jest – jak słusznie wskazał uczestniczący w postępowaniu Prezydent Miasta [...] - na podstawie art. 54 u.p.s. W sprawach o skierowanie do domu pomocy społecznej nie ma zatem zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., ze względu na regulację art. 101 ust. 4 u.p.s.
Mając powyższe na względzie oraz to, że okolicznością bezsporną w tym przypadku był fakt bezdomności - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. - wnioskującego o skierowanie do domu pomocy społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż właściwym w przedmiocie rozpoznania w/w wniosku był organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały M. R., w więc Wójt Gminy [...] (art. 101 ust. 2 u.p.s.).
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.