Postanowienie NSA z 26 września 2024 r., I OW 166/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem Miasta Wałbrzycha w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.K.

Sprawa

w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Marian Wolanin przewodniczący
Sędzia NSA Marek Stojanowski sprawozdawca
Sędzia del. WSA Jakub Zieliński

Uzasadnienie

Pismem z 3 czerwca 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy S. a Prezydentem Miasta Wałbrzycha w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że E.K. przebywa obecnie u córki w S., natomiast pobyt w tym miejscu ma jedynie charakter czasowy, gdyż nie ma możliwości stałego zamieszkania u córki. W ocenie wnioskodawcy w takiej sytuacji organem właściwym jest organ ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby ubiegającej się o świadczenie, którym w niniejszej sprawie jest Wałbrzych.

Postanowieniem z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SO/Wr 23/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przekazał sprawę według właściwości do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.

Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie natomiast do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ponadto należy wskazać, że na podstawie z art. 59 ust. 1 ups decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Ponieważ przepisy ups nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 101 ust. 2 ups, ostatnie miejsce zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie ma znaczenie dla ustalenia właściwości organu wyłącznie w przypadku osoby bezdomnej. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. E.K. nie można uznać, za osobę bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu, albowiem jak wynika z akt sprawy, zamieszkuje ona obecnie u córki – E.K2. – w lokalu mieszkalnym na terenie S. (oświadczenia z 24 czerwca 2024 r. i z 8 kwietnia 2024 r.). Z powyższych oświadczeń wynika również, że zamieszkiwanie u córki ma charakter tymczasowy, do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej. Powyższe nie stoi zatem w sprzeczności z przyjęciem, że do czasu umieszczenia w domu pomocy społecznej centrum aktywności życiowej E.K. znajduje się na obszarze gminy S. W konsekwencji uznać należy, że zgodnie z art. 101 ust.1 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Burmistrz Miasta i Gminy S. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.