Uzasadnienie
Wójt Gminy [...], wnioskiem z dnia 25 lipca 2023 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.K. o przyznanie pomocy społecznej, w postaci talonu na żywność i opłaty.
W uzasadnieniu wniosku organ wnioskujący wskazał, że w dniu 21 czerwca 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wraz z kompletem dokumentów A.K., zamieszkałej w [...] Hotel [...]", o udzielenie pomocy w formie talonu na żywność i opłaty. Zdaniem bowiem MOPS-u w [...], w w/w sprawie miał zastosowanie art. 101 ust.1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.). Tym niemniej, jak wywodził organ wnioskujący, z treści nadesłanego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego MOPS-u w [...] wynikało, że aktualnie miejscem zamieszkania A.K.było miasto [...]. W miejscowości tej bowiem zainteresowana pracowała i była zatrudniona. A. K. pracowała w Hotelu Robotniczym "[...]" i miała w nim jednocześnie zapewnione mieszkanie oraz posiłek.
We wniosku nadmieniono także, że A. K. w dniu 21 czerwca 2023 r. tj. po otrzymaniu pisma z MOPS-u w [...] (dotyczącego jej wniosku o przyznanie pomocy) skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem socjalnym GOPS-u w [...], oświadczając, iż jej miejscem zamieszkania jest [...], w której to miejscowości zamierza pozostać bo nie planuje powrócić do miejscowości [...] gm. [...]. Nie utrzymuje też kontaktów z rodziną zamieszkałą w tej ostatniej miejscowości, a stanowiącej jej dotychczasowe miejsce zameldowania.
Jednocześnie organ wnioskujący ustalił, że od dnia 9 lutego 2023 r. toczyło się postępowanie o wymeldowanie A. K. z jej obecnego adresu zameldowania ([...] gm. [...]), a mąż strony, składając wniosek w tej sprawie, podał, że od dnia 1 grudnia 2021 r. jego żona nie przebywa pod w/w adresem.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem organu wnioskującego, ponieważ centrum życiowe zainteresowanej koncentrowało się w miejscowości [...], to organem właściwym rozpoznania jej wniosku winien być Burmistrz Miasta [...], zwłaszcza, iż formą realizacji pomocy, o jaką wnioskowała A.K., był talon żywnościowy z realizacją w sklepie "Biedronka" w [...] oraz środki pieniężne w formie wypłaty do rąk własnych.
W odpowiedzi na wniosek uczestniczący w sporze o właściwość Burmistrz Miasta [...] podnosił, że - jak wynikało z ewidencji – A. K. była zameldowana w [...] [...]). Do [...] przyjechała w grudniu 2022 r., ale po krótkim pobycie wyjechała do miejscowości [...] w województwie [...], gdzie podjęła pracę w leśnictwie. Gdy okazało się, że komornik zajął jej wynagrodzenie, ponownie przyjechała do [...]. Początkowo zamieszkiwała w tej miejscowości u swojej siostry, następnie u mamy w [...] oraz u siostry na [...]. Składając przedmiotowy wniosek, A. K. przebywała i pracowała w Hotelu [...], przy czym z wywiadu środowiskowego nie wynikało, by właśnie [...] stanowiła jej centrum życiowe, bardziej zaś, że miasto to było jedynie jej przystankiem w poszukiwaniu pomysłu na życie. Okoliczność zaś, że pobyt w [...] miał znamiona tymczasowości potwierdzało zamieszkiwanie zainteresowanej w miejscu pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem Miasta [...] był sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznawał się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku A.K. o wydanie decyzji w przedmiocie udzielenia pomocy, w postaci talonu na żywność do sklepu "Biedronka" w [...] i przyznaniu kwoty pieniężnej z przeznaczeniem na opłaty.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie miała treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku jednak osoby bezdomnej – właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2, z zastrzeżeniem, przypadku o którym mowa w ust. 3 omawianego artykułu. W myśl bowiem art. 101 ust. 3 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...), właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Biorąc zatem pod uwagę przedstawioną wyżej regulację prawną, należało ocenić, czy A. K. była osobą posiadającą miejsce zamieszkania czy też należało traktować ją jako osobę bezdomną. Niewątpliwie bowiem podała we wniosku, że nie posiada stałego miejsca pobytu.
W związku z tym wskazać wypada, że pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie zaś z regulacją, zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Odnosząc powyższe do stanu, jaki występuje w niniejszej sprawie, stwierdzić więc trzeba, że mimo, iż w dacie składania wniosku o przyznanie pomocy A.K., pracując w Hotelu Robotniczym "[...]" w [...], miała jednocześnie w tym miejscu zapewnione miejsce pobytu, to jednak hotel nie mógł być uznany za miejsce jej zamieszkiwania. Jednocześnie niewątpliwe, chociaż zainteresowana posiadała zameldowanie na pobyt stały (w [...]), to okoliczność, że toczyło się w stosunku do niej postępowanie o wymeldowanie, przemawiało za przyjęciem poglądu, iż w miejscu tym nie miała możliwości zamieszkania. Okoliczność ta korelowała zresztą zarówno ze stanowiskiem samej zainteresowanej, która już we wniosku podała, że nie ma stałego miejsca pobytu oraz z faktami przytoczonymi w odpowiedzi na wniosek a związanymi ze stałym przemieszczaniem się strony.
W tej sytuacji należało więc uznać A.K. za osobę bezdomną – w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej - a w związku z faktem, że wniosek jej dotyczył m. in. przyznania talonu na żywność, który miałby być realizowany w miejscu pobytu wnioskodawczyni (w sklepie "Biedronka" w [...]) a więc w sprawie niecierpiącej zwłoki oraz w sprawie jednocześnie ściśle związanej z miejscem pobytu A. K. (czyli szczególnie uzasadnionej sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie) – za organ właściwy do rozpoznania jej wniosku winien być uznany Burmistrz Miasta [...] – na zasadzie art. 101 ust. 3 u.p.s.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.