Uzasadnienie
Wojewoda Małopolski w dniu 15 listopada 2010 r. zwrócił się z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Parafii Katolickiej [...] p.w. [...] w Ł. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] lutego 1961 r., nr [...] stwierdzającego przejęcie na własność Państwa nieruchomości probostwa greckokatolickiego objętych lwh [...], gm. kat. B. o łącznej powierzchni 16,2309 ha.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sprawa z wniosku Parafii Katolickiej [...] p.w. [...] w Ł. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] lutego 1961 r., była już przedmiotem postępowania przed organami administracji państwowej. Wojewoda Małopolski, do którego wpłynął powyższy wniosek, decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.
Po rozpoznaniu odwołania Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego i umorzył postępowanie w I instancji uznając, że organem właściwym do zbadania legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach jest w tym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu. Decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej została zaskarżona przez Parafię do Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1856/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Tym samym pogląd wyrażony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczący właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu został przez Sąd podzielony. Jak ustalono, nie zostało sporządzone pisemne uzasadnienie tego wyroku.
Mając więc na uwadze powyższe Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] przekazał przedmiotowy wniosek Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznając się za niewłaściwe przekazało powyższy wniosek Wojewodzie Małopolskiemu przedstawiając stanowisko zajmowane obecnie w orzecznictwie, według którego sprawa będąca przedmiotem tego sporu powinna być przedmiotem postępowania przed organami administracji rządowej, a w związku z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206) organem administracji rządowej powinien być odpowiedni wojewoda.
Wojewoda Małopolski nie podzielił poglądu przedstawionego przez Kolegium. Wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w orzeczeniu Sądu bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Ocena prawna traci moc wiążącą jedynie w razie zmiany ustawy, w wypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie. Jednak w analizowanym przypadku żadna z tych sytuacji nie nastąpiła. Zmiana orzecznictwa w tej kwestii spowodowana została bowiem przyjęciem poglądu o właściwości w postępowaniach weryfikacyjnych w tych sprawach organów administracji rządowej. Nie można natomiast wskazać na zmianę przepisów prawnych, które uzasadniałyby utratę mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1295/08.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o wskazanie Wojewody Małopolskiego jako organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że kwestia organu właściwego w sprawie będącej przedmiotem niniejszego wniosku oraz w wielu innych sprawach tego typu stanowiła poważny problem organów administracji. Powodem tego był brak jednoznacznych przepisów, jak również rozbieżne orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie wskazania organu właściwego do stwierdzania nieważności orzeczeń wydanych na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR.
Dotychczasowa praktyka orzecznicza sądów administracyjnych wskazywała na samorządowe kolegia odwoławcze jako organy właściwe do rozpatrywania wniosków o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych dot. przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich – wydanych w trybie ww. przepisów. Orzecznictwo jednak w tym zakresie ulegało zmianie. W świetle aktualnego orzecznictwa organem właściwym do rozstrzygania spraw dot. stwierdzania nieważności orzeczeń PPRN dot. przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich – wydanych w trybie ww. przepisów jest wojewoda. Stanowisko to znalazło potwierdzenie w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 152/08; z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt I OW 145/09 oraz sygn. akt I OW 144/09.
Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia [...] lipca 2009 r. W ocenie Kolegium ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowiła podstawę do przekazania wniosku Parafii Katolickiej [...] p.w. [...] w Ł. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] lutego 1961 r., Wojewodzie Małopolskiemu jako organowi właściwemu. W ocenie Kolegium nastąpiła zmiana przepisów prawnych, która spowodowała, że wskazany przez Wojewodę wyrok utracił moc wiążącą. Użyte w art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "ocena prawna" należy rozumieć wąsko, jako ustalenie znaczenia przepisów prawa i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. W rozpatrywanej sprawie ocenie Sądu zostały poddane przepisy regulujące kompetencje organu do rozstrzygnięcia wniosku Parafii Katolickiej [...] p.w. [...] w Ł. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] lutego 1961 r. potwierdzającego przejęcie na własność Państwa nieruchomości probostwa greckokatolickiego i cerkwi greckokatolickiej, objętych lwh [...], gmina kat. B. Na dzień orzekania przez Sąd zarówno obowiązujące przepisy, jak i orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazywało w tych sprawach na właściwość samorządowych kolegiów odwoławczych. Obecnie ustawodawca nie pozostawił wątpliwości co do właściwości organu orzekającego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie wskazanych wyżej dekretów, o czym świadczy ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r.
Wskazując na powyższe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o wskazanie Wojewody Małopolskiego jako organ właściwy do rozpatrzenia przedstawionej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów kompetencyjnych. Spór taki powstaje w razie rozbieżności poglądów co do zakresu działania poszczególnych organów administracji publicznej. Przy czym może on przybrać postać sporu negatywnego, gdy żaden z organów nie uznaje swojej właściwości w sprawie, bądź też sporu pozytywnego, gdy wszystkie organy uznają swoją kompetencję. Tym niemniej w każdym przypadku spór taki może powstać na tle konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo której odmówiono nadania biegu.
W niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego jest niedopuszczalny z uwagi na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1295/08 przesądzający kwestię organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku dot. stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa nieruchomości probostwa greckokatolickiego i cerkwi greckokatolickiej objętych lwh [...],[...],[...] gm. Ł. Oddalając bowiem skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która to decyzja rozstrzygała o właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu do rozpoznania ww. wniosku, sąd administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa w tym zakresie. Zgodnie zaś z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w danej sprawie ten sąd oraz organ, którego działalność była przedmiotem kontroli sądowej. Przy czym stosownie do art. 170 P.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże inne sądy, organy państwa, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Konsekwencją prawomocnego wyroku jest to, iż nikt nie może negować faktu istnienia i treści takiego orzeczenia, a zgodnie z art. 171 P.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Tak jak to wskazano wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 29 listopada 2006 r. rozstrzygnął już kwestię kompetencji organu do rozpoznania sprawy, a więc ponowne rozstrzygnięcie tej kwestii jest niedopuszczalne.
Wbrew twierdzeniom Samorządowego Kolegium odwoławczego w Nowym Sączu zawartym w odpowiedzi na wniosek na jego dopuszczalność nie ma żadnego wpływu zmiana stanu prawnego w zakresie kompetencji Wojewody jako organu wyższego stopnia. Uznanie bowiem właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpoznania sprawy wynikało z przyjętej koncepcji, iż w obecnym stanie prawnym organem właściwym do rozstrzygania w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa byłby organ jednostki samorządu terytorialnego, a nie organ administracji rządowej. Zgodnie zaś z art. 157 § 1 k.p.a. organem właściwym do rozstrzygnięcia o nieważności takiej decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze. Wynika to wprost ze sporządzonego uzasadnienia powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1856/06). W związku z tym zmiana stanu prawnego co do kompetencji wojewody nie ma żadnego wpływu na ocenę prawną wyrażoną w tym wyroku, a w konsekwencji nie istnieje podstawa do odstąpienia od stosowania art. 153 P.p.s.a.
Z tych względów uznając, że wniosek o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego jest niedopuszczalny, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 i art. 15 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia. Skutkiem tego postanowienia jest utrata mocy wiążącej postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] wydanego na podstawie art. 65 § 1 k.p.a.