Uzasadnienie
Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim, pismem z dnia 5 grudnia 2022 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Burmistrzem Miasta Supraśl w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A.D. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Supraślu wniosek w sprawie przyznania mu pomocy, jako poszkodowanemu w związku z pożarem budynku, który miał miejsce w Supraślu przy ul. (...) w dniu 18 stycznia 2021 r.
Pismem z dnia 6 października 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Supraślu przekazał powyższy wniosek Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim, wskazując, że wnioskodawca od prawie roku koncentruje swoje potrzeby w gminie Piotrków Trybunalski.
W dniu 18 października 2022 r. A.D. złożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał: "w związku z pożarem 18.01.2021 r. nie oczekuję pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim, tylko z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Supraślu, jako właściwemu w tamtym czasie". Wobec powyższego Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim przekazał sprawę Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Supraślu.
Pismem z dnia 4 listopada 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Supraślu ponownie przekazał sprawę do rozpoznania Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim wskazując, iż w dniu złożenia wniosku A.D. przebywał w Piotrkowie Trybunalskim.
Wyżej wymieniony w piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. wskazał, iż po wygaśnięciu w dniu 30 listopada 2022 r. umowy najmu lokalu w Piotrkowie Trybunalskim zamierza ponownie zamieszkać w Gminie Supraśl. Poinformował także, iż złożył wniosek do Burmistrza Miasta Supraśla o przyznanie lokalu mieszkalnego, jako osobie poszkodowanej w pożarze.
Organ wnoszący o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powołał się na treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) oraz definicję pojęcia "miejsca zamieszkania" wyrażoną w art. 25 Kodeksu cywilnego. Wskazano, iż o stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a zatem aktualnego centrum życiowej działalności osoby.
W ocenie wnioskującego organu zgromadzony materiał dowodowy pozwala na uznanie, że przebywanie A.D. w Piotrkowie Trybunalskim nie ma znamion zamieszkania, a jedynie pobytu. Pobyt ten z kolei nie ma charakteru stałego, a wyłącznie charakter czasowy. Uznano, iż wyżej wymieniony nie związał się na stałe z miejscem pobytu w Piotrkowie Trybunalskim. Mieszkał w Supraślu i do tego miasta wraca z zamiarem stałego pobytu, gdyż to właśnie w Supraślu ubiegał się o przyznanie lokalu mieszkalnego, co sam potwierdza w złożonych oświadczeniach oraz domaga się od tej gminy pomocy w związku z pożarem. Organ podkreślił, iż gdyby zainteresowany przebywał w Piotrkowie Trybunalskim z zamiarem stałego pobytu, to byłby tam zameldowany na pobyt stały. Organ uznał, że konsekwencją powyższego jest konieczność odwołania się do woli samego zainteresowanego, który podkreśla, iż wniosek o pomoc w związku z pożarem jest skierowany wyłącznie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Supraślu i ewidentnie domaga się jego rozpatrzenia przez ten organ. Ponadto wskazano, iż w piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. zainteresowany wskazał adres zamieszkania w Supraślu, co oznacza, że w jego ocenie miejsce pobytu przy ul. (...) w Piotrkowie Trybunalskim miało wyłącznie charakter przejściowy.
Tym samym organ wnioskujący uznał, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miasto Supraśl, co przesądza, że organem właściwym w przedmiocie wniosku o przyznanie pomocy w związku z pożarem budynku w dniu 18 stycznia 2021 r. jest Burmistrz Miasta Supraśla.
W odpowiedzi na powyższe Burmistrz Supraśla, reprezentowany przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Supraślu, wskazał, że właściwym organem do rozpatrzenia wniosku jest Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego.
Burmistrz Supraśla odwołał się do przeprowadzonego w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że A.D. centrum życiowych interesów koncentrował w Piotrkowie Trybunalskim. Na powyższe wskazuje fakt zamieszkiwania od 8 listopada 2021 r. w tejże miejscowości, korzystania z podstawowej opieki zdrowotnej na terenie Piotrkowa Trybunalskiego, korzystania ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim w formie dodatku mieszkaniowego od 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r. O koncentracji potrzeb bytowych wyżej wymienionego w Piotrkowie Trybunalskim świadczy także adres zamieszkania wskazany w decyzji o waloryzacji emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2022 r. oraz adres zamieszkania wpisany w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Burmistrz Miasta Supraśla powołał się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2012 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) oraz definicji legalnej "miejsca zamieszkania" określonej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.). Organ wskazał, iż w chwili składania wniosku o udzielenie pomocy społecznej (tj. 11 sierpnia 2022 r.) miejscem zamieszkania zainteresowanego był Piotrków Trybunalski, w którym zaspokajał on wszystkie swoje potrzeby bytowo-materialne. Wobec powyższego Burmistrz Miasta Supraśla przyjął, iż na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym do załatwienia sprawy z wniosku jest Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny i powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.
Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą o pomocy społecznej reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 powyższego artykułu, własność miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 k.c., zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca w chwili złożenia wniosku o udzielenie pomocy społecznej przebywał w Piotrkowie Trybunalskim. Odmienna jest natomiast ocena charakteru jego pobytu w tej miejscowości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotrków Trybunalski, na dzień 10 sierpnia 2022 r. (dzień złożenia wniosku o udzielenie pomocy społecznej), stanowił ośrodek osobistych i majątkowych interesów A.D. O powyższym świadczy fakt, iż wyżej wymieniony na terenie wyżej wymienionej miejscowości zamieszkiwał od 9 miesięcy w wynajmowanym lokalu mieszkalnym. Umowa najmu zawarta była do 30 listopada 2022 r. W tym ośrodku miejskim wyżej wymieniony korzystał ze świadczeń medycznych, świadczeń z pomocy społecznej oraz świadczenia emerytalnego. Sam zainteresowany przy przeprowadzaniu rodzinnego wywiadu środowiskowego podał jako swój adres zamieszkania Piotrków Trybunalski. Tym samym zachowanie A.D. świadczyło jednoznacznie o ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w tamtym czasie w Piotrkowie Trybunalskim.
Odnosząc się do argumentacji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, wskazać należy na poczynioną przez powyższy organ błędną wykładnię art. 25 k.c. Organ wywodził, iż przebywanie A.D. w Piotrkowie Trybunalskim ma jedynie charakter pobytu czasowego, albowiem zamiarem jego jest powrót do Supraśla. W tym kontekście podkreślić należy, że o tym czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby. Kryterium oceny, czy istnieje u danej osoby zamiar stałego pobytu, stanowi więc sposób przebywania tej osoby w danej miejscowości. W tym kontekście dla rozstrzygnięcia sprawy nie miał znaczenia fakt, iż zainteresowany ubiegał się o przyznanie pomocy socjalnej od Gminy Supraśl w związku z pożarem budynku, który w przeszłości zajmował.
Błędne jest także stanowisko Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, w którym utożsamia on miejsce zamieszkania z miejscem zameldowania. Pojęcia te należy wyraźnie odróżnić. Miejsce zameldowania jest pojęciem z zakresu prawa administracyjnego, które dotyczy konkretnego lokalu mieszkalnego i powstaje w wyniku dopełnienia określonych formalności (A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2022, art. 25). Zameldowanie pod danym adresem nie przesądza o spełnieniu przesłanek miejsca zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (postanowienie NSA z 14.01.2010 r., I OW 154/09).
W konsekwencji należało przyjąć, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia