Postanowienie NSA z 31 maja 2023 r., I OW 178/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej

Sprawa

sprawy z wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] i Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. L. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.

Skład

sędzia NSA Jerzy Siegień przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Marek Stojanowski
sędzia NSA Jolanta Rudnicka

Uzasadnienie

Wójt Gminy [...], złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim i Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. L. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 23 listopada 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wpłynęło zawiadomienie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. – o przekazaniu według właściwości na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. – wniosku (wraz z dokumentacją) M. L. o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej – przebywającego na terenie miasta G., ostatnio zameldowanego na pobyt stały pod adresem: [...], [...] D.. Wskazano, że w w/w wniosku M. L. podał, iż jest osobą bezdomną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G.. Podano adres do korespondencji: ul. [...], G..

Przytaczając art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej "u.p.s."), organ wnioskujący wskazał, że z dokumentacji sprawy wynika, iż M. L. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. Rejestracji po raz pierwszy dokonano w dniu 17 sierpnia 2017 r. Dalej podano, że w roku 2019 M. L. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej, której stałe miejsce wykonywania zarejestrowano na terenie miasta G.. Podano, że na dzień dzisiejszy wykonywanie tej działalności jest zawieszone. Dalej wskazano, że w okresie od 2017r. do 2022 r. M. L. wielokrotnie dokonywał rejestracji w powyższej instytucji, a od dnia 3 lutego 2022 r. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podkreślono, że w w/w okresie przebywał na terenie G..

Organ wnioskujący podkreślił, że w dniu 10 listopada 2022 r. w GOPS w D. M. L. złożył oświadczenie, że od 2015 r. przebywa na terenie miasta G. z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie z tym oświadczeniem, nie przebywa i nie zamieszkuje na terenie gminy D. i nie zamierza tu powrócić celem zamieszkania.

Wobec powyższego, zdaniem organu wnioskującego, w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 101 ust. 2 u.p.s. – jak to wskazał w piśmie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. – tylko art. 101 ust. 1 tej ustawy.

W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor MOPR w G., działając z upoważnienia Prezydenta [...]., wniósł o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosku.

W uzasadnieniu podano, że pracownik socjalny MOPR w G. w dniu 28 października 2022 r. nawiązał kontakt telefoniczny z M. L. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (ze względu na COVID wywiad został przeprowadzony w tej formie). W rozmowie tej M. L. oświadczył, iż jest on osobą bezdomną, przebywa na terenie G., pracuje dorywczo na budowie. Wskazał, że we wrześniu 2022 r. z w/w prac zarobił 600 zł, nikt nie pomaga mu finansowo, nie jest zainteresowany pomocą w formie schronienia. Pracownik socjalny ustalił także, iż wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Na podstawie zaświadczenia z rejestru PESEL, określono ostatni adres zameldowania wnioskującego jako [...], gmina D..

Powołując się na art. 101 ust. 2 u.p.s. Prezydent Miasta [...] uznał, że zarejestrowanie M. L. w PUP w G., zarejestrowanie tu działalności gospodarczej (która była wykonywana przez dwa miesiące w 2019 r.), wyprowadzenie się z [...] i towarzyszący temu zamiar, nie mają znaczenia dla właściwości miejscowej organu. Podkreślono, że w dacie wszczęcia postępowania M. L. był osoba bezdomną, co sam oświadczył we wniosku i w toku wywiadu. Nie posiada on w G. adresu zamieszkania, a jedynie adres do korespondencji. Nie ma tytułu prawnego do żadnego lokalu na terenie G.. Natomiast ostatnie zameldowanie posiada na terenie gminy D..

Wskazano, że w dniu 2 listopada 2022 r. pracownik socjalny MOPR w G. zwrócił się mailowo z pytaniem do OPS w D. o wyrażenie zgody na zrefundowanie pomocy w formie zasiłku okresowego w wysokości 88 zł na miesiąc listopad dla M. L. – na podstawie art. 101 ust. 7 u.p.s. W odpowiedzi, w dniu 15 listopada 2022 r. pracownik GOPS w D. poinformował, że GOPS nie wyraża zgody na refundację.

Wskazano, że w dniu 17 listopada 2022 r. MOPR w G. – na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. w zw. art. 101 ust. 2 u.p.s. – przekazał według właściwości do GOPS w D. wywiad środowiskowy cz. IV przeprowadzony z M. L., celem wydania decyzji dotyczącej udzielenia pomocy na wniosek strony z dnia 25 października 2022 r.

Prezydent Miasta [...] wskazał ponadto, że wcześniej, we wrześniu 2022 r. GOPS w D. wyraził zgodę na refundację pomocy finansowej dla M. L. (na wniosek z dnia 12 września 2022 r. o przyznanie pomocy w formie żywnościowej oraz finansowej). Podkreślono, że w sprawie zachodziły te same okoliczności, które pracownik socjalny GOPR w G. ustalił w drodze wywiadu środowiskowego. M. L. oświadczył wówczas, iż jest osobą bezdomną, koczującą na terenie G., ostatnie stałe zameldowanie posiadał w [...], zarejestrowany był w PUP G. jako osoba bezrobotna, utrzymywał się z prac dorywczych, nikt nie pomagał mu finansowo, nie był zainteresowany pomocą w formie schronienia, w 2019 r. rozpoczął i zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej. Wskazano, że podczas przeprowadzania wywiadu pracownik socjalny ustalił z zainteresowanym pomoc w formie zasiłku okresowego. Podano, że M. L. dostarczył do MOPR w G. zaświadczenie z rejestru PESEL z dnia 15 września 2022 r., które potwierdziło ostatni adres zameldowania na pobyt stały: [...], gmina D.. Dalej podano, że po wymianie korespondencji mailowej i uzyskaniu zgody GOPS w D. na refundację pomocy w w/w sprawie, decyzją z dnia 5 października 2022r. MOPR w G. przyznał M. L. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od dnia 1 października 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. w wysokości 138 zł. Gmina D. dokonała refundacji w dniu 28 października 2022 r. Podano, że kolejne wnioski M. L. składał w dniach 12 grudnia 2022 r. i 9 stycznia 2023 r., w których – jak dotychczas – wskazał, że jest osobą bezdomną, bez miejsca zamieszkania, koczującą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Wójt Gminy [...] złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta [....] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. L. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego.

Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).

Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że M. L. ostatnio (do dnia 23 lutego 2015 r.) był zameldowany na pobyt stały pod adresem: [...], [....] D.. Obecnie nie jest nigdzie zameldowany. Z jego oświadczenia z dnia 10 listopada 2022 r. wynika co prawda, że w G. przebywa od 2015 r. z zamiarem stałego pobytu, jednak z dokumentacji sprawy wynika, iż nie ma on miejsca zamieszkania w tym mieście, niezmiennie "koczuje" na teranie G., podaje jedynie adres do korespondencji. Ponadto, nie jest zainteresowany pomocą w formie schronienia.

Wobec tego, mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, należy uznać, że M. L. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Treść art. 101 u.p.s. wskazuje, że w przypadku osób bezdomnych nie ma znaczenia miejsce zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W niniejszej sprawie bezspornym był fakt, że ostatnie miejsce zameldowania M. L. na pobyt stały znajdowało się na terenie Gminy D.. W konsekwencji uznać należy, że zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy [...].

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.