Postanowienie NSA z 2 czerwca 2015 r., I OW 18/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 2 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Prezydentem Miasta S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.C.

Sprawa

w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta Miasta S. jako organ właściwy w sprawie.

Skład

Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska del. NSA Jerzy Krupiński (spr.)
starszy asystent sędziego Łukasz Mazur protokolant

Uzasadnienie

Burmistrz S. wnioskiem z dnia 22 stycznia 2015 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, zaistniałego pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta S. w przedmiocie umieszczenia J.C. w domu pomocy społecznej, przez wskazanie na podstawie przepisu art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) jako organu właściwego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, że pismem z dnia 19 grudnia 2014 r. Miejski Ośrodek Pomocy społecznej w S. przekazał mu według właściwości wniosek J.C. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Burmistrz podał, że według poczynionych przez niego ustaleń miejscem zamieszkania strony jest S. Pod adresem w S. wskazanym przez organ przekazujący nikogo nie zastano, budynek jest opuszczony i przeznaczony do sprzedaży. J.C. była też tam zameldowana, a jako adres do korespondencji wskazuje ul. [...] w S. W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta S. wniósł o wskazanie Burmistrza S. jako organu właściwego do załatwienia sprawy. Prezydent dowodził, że brak jest przesłanek do uznania go za organ właściwy miejscowo do wydania decyzji w przedmiocie umieszczenia strony w domu pomocy społecznej, ponieważ ostatnim, znanym jej miejscem zamieszkania była S., gdzie od 2006 r. mieszkała u córki, a w sierpniu 2014 r. na podstawie umowy cywilnoprawnej umieszczono ją w Domu Pomocy Społecznej w B. W ocenie tego organu S. stała się jej miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisu art. 25 Kodeksu cywilnego, co uzasadnia właściwość organu występującego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sądy administracyjne rozpoznają – na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: P.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a. – spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 w/w ustawy procesowej należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Co do przesłanki zaistnienia sporu, wymaganej jako przesłanki złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, zauważyć należało, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 12 stycznia 2015 r., przekazujące wniosek strony z dnia 10 grudnia 2014 r., do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., który wszczynając spór o właściwość również podnosi swoją niewłaściwość miejscową. Doszło zatem w sprawie do negatywnego sporu o właściwość, który nie może być rozpoznany w trybie przepisu art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. ze względu na brak wspólnego dla tego organu i dla Prezydenta Miasta S. organu wyższego stopnia (właściwe są odpowiednio Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dla powiatu [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dla powiatu [...]).

Odnosząc się do istoty sprawy podnieść należało, że dla rozstrzygnięcia powstałego sporu podstawowe znaczenie ma regulacja art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), określająca właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej (ust. 6).

W przedmiotowej sprawie w grę wchodzi jedynie ust. 1 cyt. przepisu, gdyż J.C. nie jest osobą bezdomną, nie została skierowana do domu pomocy społecznej przez organ administracyjny ani nie zachodzi przypadek, o którym mowa w ust.

3. Przepis art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustanawia ogólną zasadę, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), podobnie zresztą jak poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm. – dalej: K.c.). Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tak określone miejsce zamieszkania dotyczy jednak osoby fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych. Z art. 27 K.c. jednocześnie wynika bowiem, że dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania opiekuna.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego wystąpiła sama strona, a z akt sprawy nie wynika by była ona ubezwłasnowolniona. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z art. 28 K.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - aktualnie J.C. zamieszkuje w S. pod adresem - ul. [...] i jest tam zameldowana. Wskazuje na to nie tylko fakt stałego zameldowania ale i oznaczenie przez nią tego adresu jako miejsca odbioru korespondencji. Przy tym, jak wynika z treści ustaleń Burmistrza S., od lipca 2014 r. dom, w którym przebywała u córki zamieszkującej S., przestał stanowić własność tej córki i w związku z tym umieszczono ją w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., zaś okres pobytu strony w tej jednostce również się zakończył.

Jak już wspomniano miejsce zamieszkania ustala się na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W świetle art. 25 K.c. o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny – faktyczne przebywanie (corpus) i wewnętrzny zamiar stałego pobytu (animus manendi), występujące i trwające łącznie. Przy czym wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia. Wystarcza więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w danej miejscowości. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 listopada 1975 r. sygn. akt III CRN 53/75 (OSN 1976, nr 10, poz. 218) i zachowuje ono aktualność również obecnie. Z akt sprawy nie wynika, by strona miała obecnie jakiekolwiek inne miejsce zamieszkania poza wskazanym we wniosku o umieszczenie w domu opieki, w szczególności nie wynika to z ustaleń Prezydenta Miasta S. Wskazywany przez niego aktualny pobyt strony w S. i w B. nie znalazł potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy.

Odnosząc obowiązujący stan prawny do przedmiotowej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w konkretnej, rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art.101 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, a zatem zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy, właściwym do rozpoznania wniosku J.C. o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest organ działający w imieniu gminy miejsca zamieszkania wnioskodawczyni.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.