Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2015 r. Wójt Gminy Kwilcz wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Spytkowice poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku P.M. o udzielenie pomocy w formie schronienia i wyżywienia, tym samym opłacenia kosztów pobytu w Stowarzyszeniu [...], a także przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia oraz środków czystości, przebywającego tymczasowo w Stowarzyszeniu [...], a którego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest ul. [...],[...]Spytkowice.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że P.M. zwrócił się z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Spytkowicach o przyznanie pomocy w formie schronienia i wyżywienia, tj. opłacenia pobytu w Stowarzyszeniu [...] od 26 maja 2015 r. do 10 lipca 2015 r. i przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia oraz środków czystości. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Spytkowicach zawiadomieniem przekazał sprawę do załatwienia do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kwilczu, za podstawę prawną podając art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2015, poz. 163 ze zm.) – dalej jako: ustawa o pomocy społecznej.
W ocenie wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do przekazania przedmiotowego wniosku do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kwilczu. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, a taką jest P.M., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały – art. 101 ust.2 ustawy o pomocy społecznej.
P.M. jest osobą bezdomną, nie posiada żadnego źródła dochodu, przebywa w ośrodku wsparcia dla bezdomnych, a nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Od 26 maja 2015 r. przebywa tymczasowo w Stowarzyszeniu [...] – ośrodku wsparcia dla bezdomnych, jego meldunek czasowy wynika z obowiązku meldunkowego. W latach 2005 – 2010 przebywał w Wielkiej Brytanii. Po powrocie do Polski przebywał w Barce we Władysławowie, gmina Lwówek. W latach 2010 – 2011 przebywał na terenie gminy Spytkowice. Później znów przebywał w ośrodkach wsparcia dla bezdomnych we Władysławowie i Posadówku. P.M. jest uzależniony od alkoholu, ale wyraził zgodę na leczenie w Zakładzie Leczenia Uzależnień w Charcicach. W dniu 3 czerwca 2015 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Międzychodzie jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, głównie aby posiadać świadczenia zdrowotne niezbędne do podjęcia jakiegokolwiek leczenia. W chwili obecnej nie jest on w stanie samodzielnie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji, potrzebuje wsparcia i pomocy w przystosowaniu do funkcjonowania w społeczeństwie.
Wnioskodawca zwrócił uwagę, że Stowarzyszenie [...] od wielu lat działa na terenie Gminy Kwilcz. Jego głównym zadaniem jest udzielenie schronienia osobom bezdomnym. Ośrodek Pomocy Społecznej w Kwilczu współpracuje z ww. Stowarzyszeniem i jest pośrednikiem pomiędzy osobami bezdomnymi przebywającymi w Stowarzyszeniu a placówkami pomocy społecznej właściwymi ze względu na ostatni stały meldunek bezdomnego. Gdyby przyjąć stanowisko Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Spytkowicach, że w postępowaniu w sprawach dla bezdomnych należy posługiwać się trybem art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to tutejszy ośrodek nie mógłby prawidłowo funkcjonować, a posiadane środki finansowe nie wystarczyłyby na pokrycie niezbędnych potrzeb stałych mieszkańców Gminy Kwilcz potrzebujących pomocy i wszystkich osób bezdomnych trafiających do Stowarzyszenia [...].
Zdaniem wnioskodawcy zachodzi podstawa do ustalenia właściwości, o której mowa w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku P. M. ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest ul. [...], [...] Spytkowice. Uzasadnia to wskazanie Wójta Gminy Spytkowice jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku P.M.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Spytkowice oświadczył, że pozostawia wniosek do uznania Sądu. Podkreślił jednak, że nie jest on organem właściwym, gdyż P.M. – rzekomo bezdomny – przed rozpoczęciem terapii na terenie gminy Kwilcz stale zamieszkiwał w Wielkiej Brytanii. Wójt Gminy Spytkowice zauważy ponadto, że P.M. prawdopodobnie złożył nieprawdziwe oświadczenie o stanie majątkowym, co wynika z porównania tego oświadczenia z treścią księgi wieczystej [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W rozpoznawanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kwilcz a Wójtem Gminy Spytkowice, ponieważ oba wymienione organy uznały się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku P.M. o udzielenie pomocy w formie schronienia i wyżywienia, tym samym opłacenia kosztów pobytu w Stowarzyszeniu [...], a także przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia oraz środków czystości, przebywającemu tymczasowo w Stowarzyszeniu [...].
Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy o pomocy społecznej. W art. 101 ust. 1 ustawy ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 ww. ustawy w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ich ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej, wskazując w art. 6 pkt 8, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast dotyczy sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość konieczne jest ustalenie, czy miejsce pobytu P.M. jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, a tym samym czy można uznać P.M. za osobę bezdomną.
Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób – nawet te, które nie zostały wprost wymienione w ustawie, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie ubiegający się o przyznanie pomocy korzysta ze wsparcia udzielanego osobom bezdomnym w postaci zamieszkiwania w Stowarzyszeniu [...]. Przyznanie miejsca w schronisku, noclegowni, czy w innych miejscach do tego przeznaczonych, z założenia ma umożliwić przetrwanie w godnych warunkach do czasu, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby. Nawet, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, to pobyt we wspomnianych miejscach nie traci charakteru czasowego.
W takiej sytuacji uznać należy, że lokal, w którym przebywa P.M., nie jest lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż z założenia przeznaczony jest on do krótkotrwałego pobytu osób. W związku z powyższym i biorąc pod uwagę fakt, że P.M. obecnie nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, to spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku osoby bezdomnej z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W sprawie bezspornym jest, że ostatnim miejscem zameldowania P.M. na pobyt stały były Spytkowice, ul. Wzory 57. Z tego względu organem właściwym do rozpatrzenia wniosku P.M. jest Wójt Gminy Spytkowice.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.