Postanowienie NSA z 23 lutego 2011 r., I OW 183/10

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 23 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. Z.

Sprawa

w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych A. i P. Z. postanawia: wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy w tej sprawie.

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący
Sędzia NSA Janina Antosiewicz
Sędzia del. WSA Anna Klotz sprawozdawca
st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński protokolant

Uzasadnienie

Wójt Gminy S. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy T. przez wskazanie Wójta Gminy T. jako organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.).

Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], Wójt Gminy S., działając na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego – M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r., o umorzenie wobec niego niezapłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych w całości lub w połowie z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację osobistą oraz materialną i przekazał to podanie według właściwości do organu właściwego dłużnika, tj. Wójta Gminy T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tejże ustawy, może umorzyć organ właściwy dłużnika, w związku z czym organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku jest Wójt Gminy T. Przekazany zgodnie z właściwością wniosek został rozpoznany przez Wójta Gminy T., decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 pkt 3, 9 i 10, art. 30 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w której odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na osoby uprawnione.

W wyniku wniesionego odwołania przez dłużnika alimentacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że organem właściwym dłużnika – M. Z. - jest Wójt Gminy T., natomiast organem właściwym wierzyciela – M. Z. - jest Wójt Gminy S. Organ podał pod wątpliwość rozpatrzenie przedmiotowego wniosku na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez Wójta Gminy T. jako organu właściwego dłużnika w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny występując do organu wierzyciela uzasadnił umorzenie zaległych zaliczek alimentacyjnych w całości lub w części trudną sytuacją osobistą i materialną.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela.

W związku z powyższym Kolegium poleciło organowi I instancji zwrócić się do wnioskodawcy o sprecyzowanie żądania, tj. jednoznaczne wyjaśnienie, czy domaga się umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 tejże ustawy.

Pismem z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Wójt Gminy T. zwrócił się do wnioskodawcy o doprecyzowanie żądania zawartego we wniosku z dnia [...] czerwca 2010 r. zgodnie z zaleceniem organu odwoławczego.

W odpowiedzi na ww. pismo M. Z. sprecyzował, iż z racji trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej opiera swój wniosek na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Kierując się treścią odpowiedzi udzielonej przez wnioskodawcę Wójt Gminy T. postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., nr [...], działając na podstawie art. 19, art. 65 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 10, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia sprawy i przekazał wniosek M. Z. według właściwości do organu właściwego wierzyciela, tj. Wójta Gminy S. Wójt Gminy S. działając na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poprzez wskazanie Wójta Gminy T. jako organu uprawnionego do rozpoznania przekazanego wniosku dłużnika z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uzasadniając stanowisko tym, że przedmiotowy wniosek dotyczy należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu wnioskującego wskazane w tym przepisie należności mogą być umarzane wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia jest w niniejszej sprawie organ właściwy dłużnika. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organem właściwym dłużnika jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego.

Wójt Gminy T. w udzielonej odpowiedzi uznał za uzasadniony wniosek o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość z uwagi na zaistniały stan faktyczny i prawny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. rozpoznawał negatywny spór o właściwość, który powstał pomiędzy Wójtem Gminy T., a Wójtem Gminy S. Przez negatywny spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za niewłaściwe do załatwienia sprawy (podobnie postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OW 79/05 ONSAiWSA 2006, nr 3, poz.75 oraz LEX nr 182544).

Z istoty sporu o właściwość wynika, że spór może mieć miejsce w takiej sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, przez organ administracji publicznej w postępowaniu jurysdykcyjnym.

Jeżeli organ nie jest właściwy w sprawie przekazuje sprawę do organu właściwego, w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 65 § 1 k.p.a.). Oznacza to, że w pierwszej kolejności, organ, który uznaje się za niewłaściwy powinien wydać stosowne postanowienie, które doręcza się stronom z możliwością wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia, a w razie wniesienia zażalenia i wydania postanowienia w tym przedmiocie przez organ wyższego stopnia - wniesienia skargi na takie postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Spór, objęty kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego powstaje dopiero wówczas, gdy postanowienie o przekazaniu sprawy innemu organowi jest ostateczne, sprawa w tym zakresie nie została rozstrzygnięta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a organ, któremu sprawa została tak przekazana, nie podziela stanowiska wyrażonego w postanowieniu o przekazaniu sprawy. Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 k.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że wniosek Wójta Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest dopuszczalny.

Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma wyjaśnienie przez organ, co jest przedmiotem sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że: "Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego, z którego organ wyprowadza wniosek, że nie jest właściwy do załatwienia danej sprawy z zakresu administracji publicznej, daje mu podstawę do przekazania żądania organowi jego zdaniem właściwemu w sprawie, a następnie - gdy i ten organ uzna się za niewłaściwy - wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego" (vide: postanowienie NSA z dnia 30 września 2004 r., sygn. akt OW 110/04, ONSAiWSA 2005, nr 2, poz. 46 oraz Lex nr 144510).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu o właściwość pomiędzy organami samorządu terytorialnego jest wniosek dłużnika alimentacyjnego – M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r., skierowany do Wójta Gminy S. o umorzenie wobec niego niezapłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych w całości lub połowie z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację osobistą oraz materialną.

Kluczowe znaczenie w przedstawionym Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sporze o właściwość ma to, iż w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wójta Gminy T., któremu podanie wnioskodawcy przekazano zgodnie z właściwością postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], doszło do sprecyzowania przez stronę treści żądania z równoczesnym wskazaniem podstawy prawnej.

Mianowicie M. Z. w odpowiedzi na pismo Wójta Gminy T. z dnia [...] września 2010 r., nr [...], wypowiedział się, że wniosek z dnia [...] czerwca 2010 r. z racji trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej opiera na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Wnioskodawca zatem dokładnie wskazał zakres żądania oraz jego podstawę prawną. Powyższe stanowisko wnoszącego podanie jest dla organu administracji publicznej wiążące.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela.

Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 9 wprowadziła definicję organu właściwego wierzyciela, która oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Z akt sprawy wynika, że organem właściwym wierzyciela – M. Z. - jest Wójt Gminy S. W konsekwencji powyższego uznać należy, że Wójt Gminy S. zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest organem właściwym do rozpoznania wniosku M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.