Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy B., reprezentowany przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B., wnioskiem z dnia [...] listopada 2011 r. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powstałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta W. - Kierownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia opłat za pobyt małoletniego A. J. w Domu Pomocy Społecznej w O. poprzez wskazanie Prezydenta Miasta W. jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W., postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. uznał się niewłaściwym do załatwienia sprawy małoletniego A. J. i przekazał sprawę Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w B. podnosząc, iż właściwym miejscowo i rzeczowo organem gminy jest w niniejszej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy B. Z treści wniosku wynikało, że A. J. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w O. na mocy decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]. W decyzji określono przy tym czas pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej na pół roku, licząc od dnia przyjęcia. Pomimo upływu w/w terminu, A. J. nadal jednak cały czas przebywa w Domu Pomocy Społecznej w O. Wskazywano także, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] lipca 2011 r. (sygn. akt [...]) Sąd uwzględnił wniosek opiekuna prawnego dziecka – K. D., na złożenie wniosku o umieszczenie małoletniego w Domu Pomocy Społecznej w O. W tym miejscu wnioskodawca wyjaśnił, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), właściwość miejscową gminy ustala się, co do zasady według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku zaś osoby bezdomnej, właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Od powyższych zasad przewidziano jednak wyjątki. Dla mieszkańca domu pomocy społecznej właściwą jest gmina, która skierowała go do tego domu. Jest nią gmina, na terenie której znajdowało się miejsce zamieszkania lub pobytu podopiecznego w dniu kierowania go do tego rodzaju placówki, przy czym gmina ta zachowuje swą właściwość nawet, gdy dom pomocy, będący aktualnym miejscem zamieszkania takiej osoby, położony jest na obszarze działania innej gminy.
Wnioskodawca podnosił również, że myśl art. 61 ust. 1 omawianej ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wnioskodawca podkreślił, że zasada kolejności, przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Akcentowano też, że przepisem szczególnym, istotnym w analizowanej sprawie był art. 59 ust. 1 w/w ustawy, który stanowi, iż decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w nim wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Szczególność tego przepisu – zdaniem wnioskodawcy – oznaczała, że korzystał on z bezwzględnego pierwszeństwa przy ustalaniu organu właściwego dla ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W świetle tego przepisu błędnym zaś było wiązanie właściwości organu z datą wystąpienia o ustalenie opłaty, bowiem ustawodawca przyjął – jako punkt odniesienia - dzień kierowania do domu pomocy społecznej.
Odnosząc się zatem do przedmiotowego stanu faktycznego wnioskodawca twierdził, że organ gminy właściwej dla małoletniego w dniu jego skierowania do domu pomocy społecznej w O. był władny do podjęcia decyzji ustalającej opłatę za jego pobyt w domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na wyżej przedstawiony wniosek Prezydent Miasta W., reprezentowany przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wnosił o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy B. – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. jako organu właściwego do wydania decyzji w sprawie opłat za pobyt małoletniego A. J. w Domu Pomocy Społecznej w O. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. podnosił, postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. (sygn. akt [...]) orzeczono - tytułem zabezpieczenia na czas trwania postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej – o umieszczeniu A. J. o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, następstwem czego decyzją Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. małoletni został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w O. jedynie na czas określony tj. do dnia [...] kwietnia 2011 r. W dniu [...] grudnia 2010 r. został przy tym ustanowiony dla małoletniego A. J. opiekun prawny w osobie K. D. zamieszkałej w miejscowości B. W tych warunkach uczestnik postępowania, powołując się na przepis art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz definicję pojęcia "miejsce zamieszkania" określoną w art. 25 k.c., a dla osób ograniczonych w zdolności do czynności prawnych lub jej nie posiadających - w art. 27 k. c. wskazywał, że właściwym w analizowanej sprawie był Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy B. Skoro bowiem miejscem zamieszkania opiekuna prawnego małoletniego A. J. - K. D. była miejscowość B., to – po myśli art. 27 k.c. – gminą właściwą do wydania decyzji o skierowaniu oraz ustaleniu opłaty za jego pobyt w placówce był organ wnioskujący.
Akcentowano w tym miejscu, że A. J. miał wydaną decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej jedynie czasowo tj. do dnia [...] kwietnia 2011r. Decyzja ta jednak wygasła wraz z upływem terminu na jaki została wydana. W momencie składania wniosku przez opiekuna prawnego małoletniego A. J. tj. w dniu [...] września 2011 r. nie był on już osobą skierowaną do domu pomocy społecznej a zatem przy ustaleniu właściwości miejscowej organu, należało w tym wypadku stosować przepis art.101 ust 1 ustawy o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej – p.p.s.a.), spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie - zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o który mowa w cytowanym wyżej artykule.
Przedmiotowy spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy B., reprezentowanym przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. a Prezydentem Miasta W. był sporem o właściwość i dotyczył wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia opłat za pobyt małoletniego A. J. w Domu Pomocy Społecznej w O. Wspomniana wyżej decyzja miała swoje oparcie w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 Nr 175, poz. 1362 ze zm.).
Ustawa ta stanowiąc w art. 101 ust. 1, że właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, nie zawiera jednak legalnej definicji tego ostatniego pojęcia. Z tego powodu zastosowanie w tej mierze znajdują przepisy kodeksu cywilnego.
W analizowanej sytuacji istotne były przepisy art. 27 k.c., który przewiduje, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania jej opiekuna oraz art. 59 ust. 1, zgodnie z którym w przypadku wydawania decyzji o skierowaniu danej osoby do domu pomocy społecznej oraz w przypadku ustalania opłat za pobyt takiej osoby w tego rodzaju placówce, właściwym jest organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
W analizowanej sprawie decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej A. J. wydał Prezydent Miasta W. a zatem ten organ - po myśli art. 59 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy - jest właściwy do wydania obecnie decyzji o ustaleniu opłat.
Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej została wydana jedynie na okres czasowy, który już upłynął, ale należy wziąć pod uwagę, że małoletni pomimo upływu tego terminu cały czas faktycznie przebywał i przebywa w tym samym Domu Pomocy Społecznej w O.. Postanowieniem zaś Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] lipca 2011 r. (sygn. akt [...]), fakt ten został zalegalizowany, gdyż Sąd - działając na wniosek opiekuna małoletniego - orzekł o umieszczeniu (tym razem na stałe) A. J. w Domu Pomocy Społecznej w O. W tych warunkach zbędnym byłoby formalne orzekanie o ponownym skierowaniu podopiecznego do wspomnianej placówki (na stałe), skoro osoba ta cały czas już w niej mieszka. Natomiast koniecznym jest wydanie decyzji o ustaleniu opłat i o umieszczeniu takiej osoby w tym domu pomocy społecznej na pobyt stały.
Z tych względów, z mocy powołanych wyżej przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji