Uzasadnienie
Prezydent Miasta Ostrołęki, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Ostrołęce, pismem z dnia 14 grudnia 2022 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem a Prezydentem Miasta Gdańska w przedmiocie rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zawiadomieniem z dnia 30 sierpnia 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Ostrołęce dokumentację w sprawie skierowania W.G. do domu pomocy społecznej.
Z dokumentacji posiadanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Ostrołęce wynika, że W.G. zameldowany był na pobyt stały w O. pod adresem przy ul. (...) jednak od 2002 r. nie posiada stałego ani tymczasowego zameldowania w tym mieście. Od tego czasu stale przebywa w Gdańsku, gdzie przez 32 lata podejmował zatrudnienie i koncentrował swoje sprawy życiowe. Nie wiąże z miastem Ostrołęka zamiaru stałego przebywania. W okresie od 30 grudnia 1997 r. do 31 grudnia 1999 r. był zameldowany przy ul. (...) w Gdańsku.
Organ powołał się na regulację art. 21 § 1 k.p.a., który stanowi, że jeśli nie można ustalić właściwości miejscowej, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Powyższy organ wyszedł z założenia, że skoro zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; powoływana dalej jako "u.p.s."). właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie powinno być Miasto Gdańsk, to organem właściwym do rozpatrzenia sprawy o skierowanie W.G. do domu pomocy społecznej i ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Gdańsk. Wskazano ponadto, iż wyżej wymieniony ubiegał się o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w Gdańsku. Ponadto podkreślono, iż zainteresowany w dalszym ciągu przebywa w Gdańsku. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. przyznał wyżej wymienionemu świadczenie z pomocy społecznej w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 26 czerwca 2022 r. w formie schronienia w Schronisku "(...)" przy ul. (...) w Gdańsku. Podkreślono, że zainteresowany nigdy nie korzystał z pomocy społecznej MOPR w Ostrołęce.
W odpowiedzi, Prezydent Miasta Gdańska, reprezentowany przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku, wskazał, iż przyjęta przez organ wnioskujący ocena stanu faktycznego, stanowiąca podstawę wszczęcia sporu o właściwość, nie jest trafna.
Wskazano, iż wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, w stanie faktycznym sprawy mamy do czynienia z wnioskiem o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej skierowanym przez osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a nie osobę mającą miejsce zamieszkania na terenie Gdańska.
Podkreślono, iż okoliczności ostatniego zameldowania na pobyt stały, jak również okoliczności, iż wnioskujący o świadczenie z pomocy społecznej jest osobą bezdomną – nie kwestionuje organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Wynikają one także z załączonego do wniosku materiału dowodowego w postaci kopii dokumentacji sprawy.
Odnosząc się do podnoszonej przez organ wnioskujący kwestii dotyczącej zameldowania W.G. w Gdańsku wskazano, iż było to jedynie zameldowanie na pobyt czasowy.
Mając na względzie powyższe, w ocenie Prezydenta Miasta Gdańska, zgodnie z przepisem art. 101 ust. 2 u.p.s., który stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Ostrołęka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Ostrołęki a Prezydentem Miasta Gdańska w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku W.G. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).
Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w at. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zatem art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Dodać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 172 ze zm.; powoływane dalej jako "o.p.l."), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
W przedmiotowej sprawie bezspornym było, że W.G. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały. Na dzień złożenia wniosku wyżej wymieniony przebywał w Schronisku "(...)" przy ul. (...) w Gdańsku. Miejsce jego aktualnego pobytu jest schroniskiem dla osób bezdomnych, które zgodnie z przytoczoną powyżej treścią art. 2 ust. 1 pkt 4 o.p.l. nie może zostać uznane za lokal mieszkalny. Wobec powyższego, W.G. należy uznać za osobę bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji, dla wskazania organu właściwego w sprawie zastosowanie będzie miał art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.
Odnosząc się do okoliczności podnoszonych we wniosku podkreślić należy, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż skoro w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania, to tym samym nie bada się w takiej sytuacji jej zamiaru co do chęci stałego pobytu, ale ustala się jej status i określa gminę jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (postanowienie NSA z dnia 30 grudnia 2015, sygn. akt I OW 208/15, postanowienie NSA dnia z 19 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OW 256/16, postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OW 153/21).
Skoro zaś gminą ostatniego miejsca zameldowania W.G. na pobyt stały jest Miasto Ostrołęka, to organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Ostrołęki.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.